فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

اقناع در سیره علوی: طراحی مدل ارتباطات بحران حقیقت‌محور (مطالعه موردی: فتنه‌های عصر خلافت)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای مدیریت رسانه، دانشگاه ادیان و مذاهب اسلامی، قم، ایران
2 دانشجوی دکترای مدیریت رسانه، دانشگاه ادیان و مذاهب اسلامی، قم ، ایران
چکیده
دانش ارتباطات بحران تحت سیطره چارچوب‌های نظری سازمان‌محور، به‌ویژه «نظریه ارتباطات بحران موقعیتی» (SCCT) و «نظریه ترمیم وجهه» (IRT) قرار دارد. این نظریه‌ها که بر منطق «ترمیم وجهه» (Image Repair) استوارند، با ارائه راهبردهای واکنشی برای مدیریت ادراک، در مواجهه با بحران‌های عمیق مشروعیت که ریشه در جنگ‌های شناختی و ابهام دارند، کارایی خود را از دست می‌دهند و نیازمند یک الگوی جایگزین هستند. پژوهش حاضر با هدف رفع این خلاء نظری و در پاسخ به ضرورت گذار پارادایمیک، به دنبال طراحی و تبیین یک مدل راهبردی برای تغییر جهت‌گیری ارتباطات بحران از «وجهه‌محوری» به «حقیقت‌محوری» است. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی-توسعه‌ای و از منظر روش، کیفی با رویکرد تحلیل گفتمان بلاغی است. داده‌ها از طریق تحلیل اسنادی متون بنیادین (نهج‌البلاغه، تاریخ طبری، وقعه صفین و…) پیرامون کنش‌های ارتباطی امیرالمؤمنین علی (ع) در مواجهه با فتنه‌های ناکثین، قاسطین و مارقین گردآوری شده‌اند.
تحلیل داده‌ها به استخراج چهار اصل بنیادین (حقیقت‌محوری، تقدم اقناع بر اقدام، مرکزیت بصیرت‌افزایی، و تفکیک رهبران فتنه از بدنه اجتماعی) و سه ابر-استراتژی (چارچوب‌بندی حقیقت‌محور، مشروعیت‌بخشی با پاسخگویی، و مشروعیت‌زدایی با افشاگری) انجامید. برآیند این تحلیل‌ها، طراحی «مدل ارتباطات بحران حقیقت‌محور» به عنوان یک چارچوب یکپارچه و فرآیندی در سه فاز است: ۱) فاز پیشا-بحران (پیشگیری و مصون‌سازی)، ۲) فاز حین بحران (تبیین و اتمام حجت)، و ۳) فاز پسا-بحران (ترمیم و آینده‌پژوهی).
کلیدواژه‌ها

نهج البلاغه. (۱۴۱۴ق). گردآوری: سید رضی. تحقیق: صبحی صالح. قم: انتشارات هجرت.
ــــــــــــــ . (1379). گردآوری: سید رضی. ترجمه سیدجعفر شهیدی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
ابن اثیر، عزالدین علی. (۱۳۷۱). الکامل فی التاریخ. ترجمه عباس خلیلی و ابوالقاسم حالت. تهران: انتشارات علمی.
دینوری، ابوحنیفه احمد بن داوود. (۱۳۶۸). اخبار الطوال. ترجمه محمود مهدوی دامغانی. تهران: نشر نی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۱۲ق). المفردات فی غریب القرآن. تحقیق صفوان عدنان داوودی. دمشق-بیروت: دارالعلم-الدار الشامیة.
طبری، محمد بن جریر. (۱۳۷۵). تاریخ الرسل و الملوک. (تاریخ طبری). ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: اساطیر.
مطهری، مرتضی. (۱۳۸۹). مجموعه آثار استاد شهید مطهری. تهران: انتشارات صدرا.
ـــــــــــــــــ. (۱۳۹۲). جاذبه و دافعه علی g. تهران: انتشارات صدرا.
مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۳ق). الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد. قم: کنگره شیخ مفید.
منقری، نصر بن مزاحم. (۱۳۷۰). وقعة صفین. ترجمه پرویز اتابکی. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
Aristotle. (2007). On rhetoric: A theory of civic discourse (G. A. Kennedy, Trans., 2nd ed.). Oxford University Press. (Original work published 4th century BCE)
Benoit, W. L. (1997). Accounts, excuses, and apologies: A theory of image restoration strategies. State University of New York Press.
Benoit, W. L. (1997). Image repair discourse and crisis communication. Public Relations Review, 23(2), 177–186.
Coombs, W. T. (2007). Protecting organization reputations during a crisis: The development and application of situational crisis communication theory. Corporate Reputation Review, 10(3), 163–176.
Coombs, W. T. (2019). Ongoing crisis communication: Planning, managing, and responding (5th ed.). SAGE Publications.
Fairclough, N. (1992). Discourse and social change. Polity Press.
Fearn-Banks, K. (2017). Crisis communications: A casebook approach (5th ed.). Routledge.
Gee, J. P. (2014). How to do discourse analysis: A toolkit (2nd ed.). Routledge.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.
Perloff, R. M. (2021). The dynamics of persuasion: Communication and attitudes in the twenty-first century (7th ed.). Routledge.