فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

تحلیل فرآیند تبدیل ایمان مستودع به ایمان مستقر در سیره تربیتی اهل بیت (ع) با تأکید بر حدیث معارین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده شهید محلاتی قم، قم، ایران
چکیده
یکی از چالش‌های اساسی در حوزه دین‌پژوهی و تربیت دینی، ریزش‌های ایمانی و ناپایداری باور در شرایط بحرانیهای اعتقادی است؛ پدیده‌ای که در منابع روایی، با دو مفهوم «ایمان مستودع» )ایمان موقت و امانت‌گونه) و «ایمان مستقر» )ایمان ریشه‌دار و پایدار) تبیین شده است. حدیث معارین با ترسیم وضعیت ناپایداری ایمان در مواجهه با آزمون ها، از جمله منابع بنیادین برای تحلیل این تمایز است. این حدیث، با اشاره به ریزش افراد در مسیرهای لغزنده‌ ، بر لزوم استقرار ایمان در جان مؤمن تأکید می‌ورزد. پژوهش حاضر با روشی تحلیلی‌ـ‌توصیفی و با بهره‌گیری از منابع روایی، تفسیری و کلامی، در پی تبیین فرآیند تبدیل ایمان مستودع به ایمان مستقر در سیره تربیتی امامان شیعه است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که ائمه اطهار(ع)، با به‌کارگیری سازوکارهایی همچون تربیت عقلانی و تقویت معرفت دینی، تربیت عاطفی و قلبی، تربیت عملی و الگوسازی ، تربیت تدریجی و مخاطب شناسی زمینه شکل‌گیری ایمان مستقر را در جان پیروان خود فراهم می‌ساختند. این پژوهش در نهایت نشان می‌دهد که بازخوانی سیره معصومان در پرتو حدیث معارین، می‌تواند الگویی راهبردی برای نظام تربیت دینی معاصر در مواجهه با بحران‌های اعتقادی فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
نهجالبلاغه. (1385). ترجمه سیدجعفر شهیدی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
ابنابیالحدید، عبد الحمید بن هبةالله. (۱۴۰۴ق). شرح نهجالبلاغة. تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ابن بابویه، محمد بن علی. (1390ق). علل الشرائع. قم: المکتبة الحیدریة.
ـــــــــــــــــــــــــ . (۱۴۱۳ق). التوحید. قم: مؤسسه النشر الإسلامی.
ـــــــــــــــــــــــــ . (۱۴۰۴ق). عیون أخبار الرضا. تحقیق: حسین اعلمی. قم: نشر العالمی.
ابن حجاج ، مسلم. (1426ق). صحیح مسلم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ابن شعبه حرّانی، ابو محمد حسن بن علی بن حسین. (1404ق). تحف العقول. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
ابن فارس، احمد. (1415ق). معجم المقاییس فی اللغه. بیروت: دارالفکر.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. تحقیق و تصحیح: محمد مصطفى عاصم. بیروت: دار صادر.
اصغری، محسن. (۱۴۰۳). «ایمان ثابت و ایمان عاریتی». تبلیغ و تقریب. دوره ۳. شماره ۵. صص:۸۳۹۰.
بحرانی، عبدالله. (1363). عوالم العلوم و المعارف و الأحوال من الآیات و الأخبار و الأقوال. قم: مؤسسة الإمام المهدی.
بخاری، محمد بن اسماعیل. (۱۴۲۲ق). الجامع الصحیح (تحقیق محمد زهیر بن ناصر الناصر). بیروت: دار طوق النجاة.
ترمذی، محمد بن عیسی. (۱۴۰۶ق). الجامع الصحیح (سنن الترمذی). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد. (1410ق). غررالحکم و دررالکلم. ترجمه سیدهاشم رسولی محلاتی. محقق و مصحح: سید مهدی رجائی. قم: دار الکتاب الإسلامی.
جعفری، علیاکبر. (1395). رویکردهای نوین در تربیت دینی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸۵). تسنیم: تفسیر قرآن کریم. قم: مرکز نشر اسراء.
حرّ عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۰۹ق). وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آلالبیت b.
حویزی، عبد علی بن جمعه. (1415ق). تفسیر نور الثقلین. قم: انتشارات اسماعیلیان.
حسینی عاملی جزینی، سید محمد. (1398ق)  اثنا عشریة فی المواعظ العددیة. قم: نشر الهادی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۱۲ق). المفردات فی غریب القرآن. تحقیق: صفوان عدنان داوودی. دمشق: دار القلم.
رفاعی، سیدحسین محمد. (1421ق). نور الأنوار فی فضائل الأئمة الأطهار. قاهره: مکتبة الثقافة الدینیة
شیخ طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۰۵ق). تهذیب الأحکام. تصحیح حسن الموسوی. قم: دار الکتب الإسلامیة.
صدر، محمدباقر. (1371). اسلام، راهبر زندگی  الاسلام یقود الحیات. بیروت: دارالتعارف.
طبرسی، محمد بن علی. (۱۴۰۳ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسه انتشارات اسلامی.
طبرسی، احمد بن علی. (1414ق). الاحتجاج. قم: مؤسسه آلالبیت.
طریحی نجفی، فخرالدین. (1375). مجمع البحرین و مطلع النیرین. تحقیق: السید أحمد الحسینی. تهران: نشر مرتضی.
عبدالباقی، محمد فؤاد. (۱۳۶۴ق). المعجم المفهرس لألفاظ القرآن الکریم. بیروت: دارالفکر.
عمویی، الهام. (۱۴۰۱). «تحلیل فرایند ایمان در قرآن». پایاننامه کارشناسی ارشد. دانشگاه مازندران. دانشکده علوم انسانی.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (۱۴۰۵ق). العین. به کوشش مهدی مخزومی. قم: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
فیض کاشانی، محمد محسن. (1406ق). الوافی. قم: کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی.
قمی، عباس. (1426ق). نفس المهموم. قم: انتشارات دارالحدیث.
مکارم شیرازی، ناصر. (1387). مفاتیح نوین. قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالبg.
ـــــــــــــــــــــ. (۱۳۸۵). اخلاق اسلامی در نهج البلاغه . قم: نسل جوان.
قضاعی، محمد بن سلامه. ( 1361). شرح فارسی شهاب الأخبار. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1368). الکافی. ترجمه و تحقیق: مهدی رجائی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
لیثی الواسطی، علی بن محمد. (1376). عیون الحکم والمواعظ. قم: دار الحدیث.
مالک بن انس. (۱۴۱۵ق). المُوطّأ. تحقیق محمد فؤاد عبدالباقی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحارالانوار. تحقیق: محمدباقر النجفی. قم: مؤسسة الوفاء للطباعة والنشر.
محمدی ریشهری، محمد. (1389). میزان الحکمة. قم: دار الحدیث.
مرعشی نجفی، سیدعلیاصغر. (۱۳۸۰). روشهای نهادینهسازی ایمان در منابع روایی. تهران: نشر دانشگاه تهران.
مصطفوی، حسن. (۱۳۷۴). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: بنیاد بعثت.
مطهری، مرتضی. (1365). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
نصر، حسین. (1385) چالشهای ایمان در جهان معاصر. تهران: انتشارات روزنه.

فایل‌های تکمیلی/اضافی