فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

روش مواجهه با پدیده شایعه سازی در آیات و روایات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران
2 دانشجوی دکترای مدرسی تاریخ و فرهنگ و تمدن اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران
چکیده
توجه به آسیب‌های اجتماعی پدیدار شده در جامعه همواره از دغدغه‌های موردتوجه نخبگان هر جامعه به شمار می‌رود که اساسا راه‌های برون‌رفت از این آسیب‌ها و تهدیدزدایی از این خطرات چگونه است. شایعه‌پردازی به‌مثابه عامل برهم‌زننده نظم اجتماعی و تهدیدی برای امنیت فکری سازمان و جامعه نیازمند بررسی دقیق و آسیب‌شناسی عمیق است و در مواجهه با این پدیده دستیابی به الگویی مستظهر و مستند به آموزه‌های قرآنی و سیره معصومین (ع) به‌مثابه وحی مدون و مجسم شایسته و بایسته است. ازاین‌روی پژوهش حاضر می‌کوشد با رویکردی توصیفی و تحلیلی با رویکرد سیره پژوهانه به این پرسش پاسخ دهد که اساساً نوع روش معصومین(ع) در مواجهه با شایعه‌پردازی‌ها چگونه بود و چه راهکاری را برای مقابله با این پدیده برمی‌گزیدند؟ نتایج این پژوهه نشان می‌دهد در ساحت مواجهه با شایعه پذیران صیانت بخشی اندیشه‌ای و فکری به جامعه و در ساحت مواجهه با شایعه‌پردازان برخورد بازدارنده مهم‌ترین راهکار کلان حضرات معصومین (ع) در برابر شایعه‌پردازی‌ها بود.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
نهج البلاغه. (1368). سید رضی، محمدبن حسین (گردآوری). ترجمه و شرح سید علی نقی فیضالاسلام. تهران: سازمان چاپ و انتشارات فقیه (تالیفات فیض الاسلام).
آلپورت. پستمن. ( 1374). روان شناسی شایعه. ترجمه ساعد دبستانی. تهران: سروش.
ابن اعثم الکوفی. (1411). الفتوح. تحقیق على شیرى. بیروت: دارالأضواء.
ابن بابویه، محمد بن علی. (1378ق). عیون أخبار الرضا. تهران: نشر جهان.
بهرامی، محمد. (1383). «آسیبشناسى شایعه در قرآن». پژوهشهای قرآنی. 10(37-38). صص: 70-95.
جعفریان، رسول. (1381). حیات فکرى و سیاسى امامان شیعه b. چاپ ششم. قم: انصاریان.
جوادی آملی، عبدالله. (1393). تفسیر تسنیم. چاپ سوم. قم: اسراء.
حاجی زاده. یدالله؛ صفری فروشانی، نعمت الله. (1399). «گمانههای جواز اباحهگری خطابیه و مواجهه امام صادق g با آن». سیره پژوهی اهل بیت b. دوره6. شماره11. صص: 57 – 73.
حسینى طهرانى، سید محمدحسین. (1426ق). امامشناسى. چاپ چهارم. مشهد: علامه طباطبایى.
حسینی علی آباد، سیدروح الله؛ ابوطالبی، مهدی. (1397). «نگاه قرآنی به «شایعه» و «شبهه»، دو روش نفوذ فرهنگی دشمن از طریق رسانه». معرفت. سال بیست و هفتم. شماره 247. صص: 59 - 68.
ﺧﻨﯿﻔﺮ، ﺣﺴﯿﻦ؛ ﺑﺮدﺑﺎر، ﺣﺎﻣﺪ؛ زارﻋﯽ، رﯾﺤﺎﻧﻪ. (1391). «ﺑﺎزﮐﺎوی روانﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﺷﺎﯾﻌﺎت ﺳﺎزﻣﺎﻧﯽ و اراﺋﻪ راهکارهای ﮐﺎرﺑﺮدی ﺟﻬﺖ ﮐﺎﺳﺘﻦ آن». راﻫﺒﺮد. داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان. ﺷﻤﺎره 7. صص: 61 – 82.
دانشکیا، محمد حسین. ( 1393). نگاهی دیگر به تاریخ در قرآن. قم: نشر معارف.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد.( 1412 ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دارالشامیه.
راوندى، قطب الدین سعید بن هبة الله. (1409ق). الخرائج و الجرائح. قم: مؤسسه الامام المهدی f.
طباطبایی، محمد حسین.(1378). المیزان. ترجمه محمدباقر موسوی. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسى، فضل بن حسن. (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. چاپ سوم. تهران: ناصر خسرو.
طبری محمد بن جریر. (بیتا). تاریخ الأمم و الملوک. بیروت: بینا.
عرفان، امیرمحسن. (1394). «شاخصهشناسی مواجهه ائمه b با مدعیان دروغین مهدویت». انتظار موعود. شماره50. صص: 119 – 146.
غروی نائینی، نهله؛ نیلساز، نصرت؛ پنبهدانهزاده، فاطمه. (1391). «شایعه در قرآن و روایات و امنیت جامعه». لسان صدق. دوره 1. شماره3. صص:1 – 17.
فراتی، محمدمهدی. (1395). «شایعه و شایعهپراکنی و راههای مقابله با آن از منظر قرآن و روایات». پایاننامه سطح سه حوزه علمیه قم. مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
قرشى، على‏اکبر. (1371). قاموس قرآن. چاپ ششم. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
قمى، على بن ابراهیم. (1404 ق). تفسیر القمی. محقق موسوى جزائرى. چاپ سوم. قم: دار الکتاب‏.
کشی، محمد بن عمر. (1404ق). اختیار معرفة الرجال. قم: مؤسسة آل البیت b لإحیاء التراث.
کلینى، محمد بن یعقوب. (1407 ق). الکافی. محقق علی اکبر غفارى و محمد آخوندى. چاپ چهارم. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
کفشکنان، مردانی (گلستانی)، مهدی. (1393). «تحلیل تطبیقی نامههای امام علی g به معاویه با آیات نفاق قرآن». حدیث اندیشه. دوره9. شماره 18. صص: 77 - 100.
مسعودی، علی بن حسین. ( 1409). مروج الذهب. قم: مؤسسة دار الهجرة.
معارف، مجید؛ میرزایی، مجتبی؛ فراهانی، فاخره. (1393). «زمینههای شکل‌‌‌گیری شایعه و راهکارهای مقابله با آن از نگاه قرآن». مطالعاتروش شناسی دینی. سالاول. شماره اوّل. صص: 107 – 121.
مفید، محمد بن محمد. ( 1413 ق). الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد. قم: مؤسسه آل البیت b.
مکارم شیرازى، ناصر و همکاران. (1374). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
موسویپور، سیدمحمدحسین. (1402). «آسیبشناسی روانشناختی شایعه و راهکارهای مواجهه با آن در قرآن کریم». پژوهش نامه معارف قرآنی. سال 14. شماره 53. صص: 129-168.
نورى، حسین بن محمد تقى (محدث نوری). (1408ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: مؤسسه آل البیت b.
یعقوبی احمد بن اسحاق.(بیتا). تاریخ الیعقوبی. بیروت:دار صادر.
یوسفی غروی، محمدهادی. (1417ق). موسوعه التاریخ الاسلامی. قم: مجمع اندیشه اسلامی.

فایل‌های تکمیلی/اضافی