فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

صله رحم و تأثیر آن بر روحیه فردی از منظر متون دینی و روان‌شناسی اخلاق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته کارشناسی ارشد، علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قم، قم، ایران
چکیده
صله رحم در منظومه ارزشی اسلام، جایگاهی فراتر از یک رفتار اجتماعی دارد و به‌عنوان یکی از راهکارهای مؤثر در رشد اخلاقی، آرامش روانی و معناجویی در زندگی فردی معرفی شده است. آموزه‌های امام سجاد (ع) به‌ویژه در صحیفه سجادیه، و سایر متون اصیل دینی، بر این معنا دلالت دارند که ارتباط با خویشاوندان نه‌فقط یک فضیلت اخلاقی، بلکه وسیله‌ای برای تقرب به خداوند و سلامت روانی انسان است.
پژوهش حاضر با هدف بررسی تحلیلی تأثیر صله رحم بر روحیه فردی، و با تکیه بر منابع قرآنی و حدیثی، به شیوه توصیفی‌ـ‌تحلیلی و با رویکرد میان‌رشته‌ای انجام شده است. در این راستا، شش محور اصلی شامل ابعاد عبادی و اخلاقی صله رحم، نقش آن در تقویت احساس تعلق، امنیت روانی، تربیت اخلاقی، شکل‌گیری هویت، و معنا در زندگی مورد بررسی قرار گرفت.
یافته‌ها نشان داد که صله رحم در بستر آموزه‌های اسلامی، کارکردهایی فراتر از تعاملات اجتماعی دارد و می‌تواند به‌عنوان ابزاری مؤثر در کاهش اضطراب، افزایش احساس رضایت، رشد شخصیت اخلاقی و معنوی، و تقویت سرمایه روانی فرد شناخته شود. همچنین تحلیل روایات امام سجاد (ع) نشان داد که آن حضرت صله رحم را وسیله‌ای برای تلطیف روابط، تمرین فروتنی، و تعالی روح معرفی می‌کند.
این پژوهش با تکیه بر تحلیل‌های تلفیقی از منابع دینی و روان‌شناسی فردی، صله رحم را نه‌فقط به‌عنوان یک توصیه دینی، بلکه به‌مثابه راهبردی مؤثر در ارتقاء سلامت روان فردی در دنیای مدرن بازخوانی کرده است.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
نهجالبلاغه. (بی‌تا). ترجمه و شرح محمد دشتی. قم: مؤسسه تحقیقاتی امیرالمؤمنین.
صحیفه سجادیه. (۱۳۷۶). ترجمه جواد فاضل. تهران: انتشارات علمیه اسلامیه.
ابن بابویه، محمد بن علی (شیخ صدوق). (۱۳۷۶). من لایحضره الفقیه. ج ۲. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن شعبه حرّانی، حسن بن علی. (۱۴۰۴ق). تحفالعقول عن آل الرسول. قم: جامعه مدرسین.
اسماعیل‌زادگان، تکتم. (۱۳۹۱). «صلۀ رحم از دیدگاه قرآن و سنت، آثار و پیامدهای فردی و اجتماعی آن». رساله تحصیلی، حوزه علمیه خراسان. پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
طوسی، محمدبن حسن(شیخ طوسی). (1414ق). الأمالی. ناشر:دارالثقافه قم.
غضنفری، علی؛ سرباز، سمیه. (1394). «بررسی جایگاه صلۀ رحم در فرهنگ اسلامی از منظر قرآن و اهل بیت b». نهمین همایش بین المللی پژوهش های قرآنی. دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم.
https://civilica.com/doc/966579
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی. ج ۲. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human Development. New York: Basic Books.
Narvaez, D. (2006). Integrative ethical education. Handbook of moral development, 703–733.
Frankl, V. E. (1985). Man's Search for Meaning. Boston: Beacon Press.
Steger, M. F., Frazier, P., Oishi, S., & Kaler, M. (2006). The Meaning in Life Questionnaire: Assessing the presence of and search for meaning in life. Journal of Counseling Psychology, 53(1), 80–93.
Kohlberg, L. (1984). The Psychology of Moral Development: The Nature and Validity of Moral Stages. San Francisco: Harper & Row.
Cohen, S., & Wills, T. A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310–357.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The "what" and "why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.
Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497–529.
Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human Development. New York: Basic Books.
Umberson, D., & Montez, J. K. (2010). Social relationships and health: A flashpoint for health policy. Journal of Health and Social Behavior, 51(Suppl), S54–S66.
Bandura, A. (1986). Social Foundations of Thought and Action: A Social Cognitive Theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
Eisenberg, N., Spinrad, T. L., & Morris, A. S. (2006). Emotion-related regulation: Its conceptualization, relations to social functioning, and socialization. Child Development, 75(2), 334–339.
King, P. E., & Boyatzis, C. J. (2004). Exploring adolescent spiritual and religious development: Current and future theoretical and empirical perspectives. Applied Developmental Science, 8(1), 2–6.