فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

جستاری در شاخصه های بازار اسلامی در معارف اهل بیت علیهم السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه معارف دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد ، ایران
چکیده
قرآن و حدیث دو منبع اصلی شناخت بازار اسلامی است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی،جهان اسلام درصدد شناخت بازار اسلامی، به عنوان یکی از دستاوردهای انقلاب اسلامی برآمد تا با راهبردهای کارآمدی نظام اقتصادی اسلامی آشنا شود. در این پژوهش درون دینی،َ تلاش شده است شاخصه‌های بازار اسلامی از متون مقدس دینی استنباط و توصیف و تحلیل گردد. چون شاخصه‌های دینی بازار در دو بخش ایجابی و سلبی قرار دارد و در این پژوهش یافته های قرآنی و حدیثی پیرامون بازار اسلامی در دو قسمت بایدها و نبایدها استخراج و ثبت شده است.
در شاخصه‌های ایجابی رزق حلال و تجارت مشروع و آگاهی از احکام شرعی و فقه تجارت و یاد خدا و نماز و اتقان و استحکام کالا و شفافیت و صداقت بررسی و فهرست سایر شاخصه‌ها در نوزده محور گزارش شده است. در شاخصه‌های سلبی نیز اخسار و تطفیف و غش مورد بررسی قرار گرفته و سایر شاخصه ها در پانزده محور فهرست گردیده است. افزون بر شاخصه‌ها، ،سیرۀ امام علی (ع)در امور بازار نیز ارائه شده است.
پژوهشگر کوشیده است، متون مقدس دینی دارای واژه‌های اقتصادی همچون سوق و رزق حلال و حرام و تجارت و بیع و شراء و رزق و اخسار و تطفیف و مکیال و میزان و غش و مشتقات آنها را توصیف و تحلیل اجتهادی کند.
کلیدواژه‌ها

ـ قرآن کریم ترجمه ناصر مکارم شیرازی
ـ نهج البلاغه
ـ صحیفه سجادیه
ـ آیت الله زاده شیرازی،سید مرتضی؛ آذرنوش، آذرتاش، عادل، محمود.(1362). مجمع اللغات و فرهنگ مصطلحات به چهارزبان عربی،فارسی، فرانسه و انگلیسی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
ـ ابن ابی جمهور، محمد بن زین الدین. (1405ق). عوالی اللئالی. قم: سیدالشهداء للنشر.
ـ ابن بابویه، ابوجعفر محمد بن علی . (1378ق). عیون اخبار الرضا . تهران: نشر جهان.
ـ   ـــــــــــــــــــــــــــــــــ. (1391ق). التوحید. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
ـ   ـــــــــــــــــــــــــــــــــ. (1403). من لایحضره الفقیه. قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه.
ـ   ـــــــــــــــــــــــــــــــــ.(1431ق). ثواب الاعمال و عقاب الاعمال. قم: طلیعه نور.
ـ   ـــــــــــــــــــــــــــــــــ. (1403ق). الخصال. قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ـ   ـــــــــــــــــــــــــــــــــ. (1430ق). الامالی. بیروت: موسسه التاریخ العربی.
ـ ابن بطریق حلی اسدی ربعی، یحیی بن حسن. (1407ق). عمده عیون و صحاح الاخبار فی مناقب الامام الابرار. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
ـ ابن حیون، نعمان بن محمد مغربی. (1385). دعائم الاسلام. قم: مؤسسة آل البیت علیهمالسلام.
ـ ابن حیون، نعمان بن محمد مغربی. (1409ق). شرح الاخبار فی فضائل الائمة الاطهار علیهمالسلام. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
ـ ابن شعبه حرانی، حسن بن علی. (1363). تحف العقول عن آل الرسول علیهمالسلام. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
ـ ابن شهر آشوب مازندرانی، محمد بن علی. (1379ق). مناقب آل ابی طالب علیهمالسلام، قم: علامه.
ـ ابن فارس، ابوالحسین احمد. (1387). ترتیب مقاییس اللغة. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
ـ امام رضا علیهالسلام. (1406ق). الفقه المنسوب الی الامام الرضا علیهالسلام. مشهد: مؤسسة آل البیت علیهمالسلام.
ـ امام رضا علیهالسلام. (1406ق). صحیفه الامام الرضا علیهالسلام. مشهد: کنگره جهانی امام رضا علیهالسلام.
ـ امامی ، محمد.(1396). بازار مسلمانان : آداب و مقررات. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
ـ بحرانی، هاشم بن سلیمان. (1411ق). حلیة الأبرار فی احوال محمد و آله الاطهار علیهمالسلام. قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة.
ـ برقی، احمد بن محمد بن خالد. (1371ق). المحاسن. قم: دارالکتب الاسلامیة.
ـ بروجردی، آقاحسین. (1386). جامع احادیث الشیعة، تهران: فرهنگ سبز.
ـ پروشانی، ایرج؛ فروتن، فریدون ؛ بوناین، میشل.(1389). بازار در تمدن اسلامی. تهران: کتاب مرجع.
ـ پورمند، محمد؛ کرمی، محمد مهدی.(1393). مبانی فقهی اقتصاد اسلامی.تهران: سمت و پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
ـ تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد.(1366).غررالحکم و دررالکلم. شرح جمال الدین محمد خوانساری. مقدمه و تصحیح میرجلال الدین حسینی ارموی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ـ ثقفی، ابراهیم بن محمد بن سعید بن هلال. (1410ق). الغارات. قم: دارالکتاب الاسلامی.
ـ جوادی آملی،عبدالله. (1378). تفسیرتسنیم . قم: اسراء.
ـ حرعاملی، محمد بن حسن. (بی تا). تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
ـ حمیری، عبدالله بن جعفر. (1413ق). قرب الاسناد. قم: مؤسسة آل البیت علیهمالسلام.
ـ خوری شرتونی لبنانی، سعید. (1403ق). أقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد. قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی.
ـ دهخدا،علی اکبر. (1377). لغت نامه. زیرنظر محمدمعین و جعفر شهیدی. تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
ـ دیلمی، حسن بن محمد. (1412ق). ارشاد القلوب الی الصواب. قم: الشریف الرضی.
ـ  ــــــــــــــــــــــــ. (1418ق). اعلام الدین فی صفات المؤمنین. قم: مؤسسة آل البیت علیهمالسلام،.
ـ راغب اصفهانی،ابوالقاسم حسن بن محمدبن مفضل. (1404 ق). المفردات فی غریب القرآن. تهران: دفتر نشر کتاب.
ـ راوندی، قطب الدین سعید بن هبة الله. (1407ق). مشکاة الانوار فی غررالأخبار. نجف: المکتبة الحیدریة.
ـ   ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ. (1405ق). فقه القرآن. قم: مکتبة آیت الله المرعشی النجفی.
ـ زمخشری، ابوالقاسم محمود بن عمر. (بیتا). اساس البلاغة. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
ـ سالوارتوره، دومینیک. (1386). تئوری و مسائل اقتصادی خرد. ترجمه حمیدرضا ارباب. تهران: نشر نی.
ـ ساموئلسون، پل آنتونی. (1373). اقتصاد. ترجمه علیرضا نوروزی و محمدابراهیم جهان دوست. تهران: نشر مترجمان
ـ شعیری، محمد بن محمد. (بی تا). جامع الأخبار. نجف: مطبعة حیدریه.
ـ صدر،  سید محمد باقر.(1393 ق ). اقتصادنا. چاپ چهارم. بیروت: دارالفکر.
ـ طبرسی، فضل بن حسن. (1370). مکارم الاخلاق. قم: الشریف الرضی.
ـ طوسی، ابوجعفر محمدبن حسن. (1401ق). تهذیب الاحکام. بیروت: دارالصعب دارالتعارف.
ـ عبداللهی، محمود.(1375). مبانی فقهی اقتصاد اسلامی.قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ـ عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه. (1415ق). تفسیر نورالثقلین. قم: اسماعیلیان.
ـ عمید،حسن. (1364). فرهنگ فارسی عمید. تهران: امیرکبیر.
ـ فیض کاشانی، محمد بن محسن. (بی تا). المحجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء. تصحیح و تعلیق علی اکبر غفاری. قم: انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه.
ـ    ــــــــــــــــــــــــــــــــ.(1406ق). الوافی، اصفهان: کتابخانه امام امیرالمؤمنین g.
ـ    ــــــــــــــــــــــــــــــــ. (1415ق). تفسیر الصافی. تهران: مکتبة الصدر.
ـ قاری پور، محمد.(1396). بازار در شهر اسلامی طراحی،فرهنگ و تاریخ. ترجمه خیزران اسماعیل زاده. تهران: افکار.
ـ قضاعی، محمد بن سلامه. (1361). شرح فارسی شهاب الاخبار. تحقیق جلال الدین حسینی ارموی. تهران: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
ـ کلینی ،ابوجعفر محمد بن یعقوب.(1401 ق). الکافی. بیروت: دارصعب ودارالتعارف للمطبوعات.
ـ لیثی واسطی، علی بن محمد. (1376). عیون الحکم و المواعظ. قم: دارالحدیث.
ـ مازندرانی، محمد صالح بن احمد. (1382 ق). شرح الکافی الاصول الروضه. تحقیق ابوالحسن شعرانی. تهران: المکتبة الاسلامیة.
ـ متقی هندی،علاءالدین علی. (1419 ق).کنزالعمال فی سنن الاقوال والافعال. تحقیق محمود عمرالدمیاطی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ـ مجلسی، محمد باقر . (1404ق). مرآة العقول فی شرح اخبار الرسول . تهران: دارالکتب الاسلامیة.
ـ  ــــــــــــــــــــ. (1406ق). ملاذ الاخبار فی فهم تهذیب الأخبار. قم: مکتبة آیت الله المرعشی النجفی.
ـ  ــــــــــــــــــــ. (1403 ق). بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار. بیروت: موسسه الوفاء.
ـ مجلسی، محمد تقی . (1406ق). روضة المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه. قم: مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانپور.
ـ معین، محمد. (1362). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.
ـ مفید، محمدبن محمد. (1410 ق). المقنعه . قم: نشراسلامی.
ـ نوری، حسین بن محمدتقی. (1408ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: مؤسسه آل البیت.
ـ ورام بن ابی فراس، مسعود بن عیسی. (1410ق). تنبیه الخواطر و نزهة النواظر. قم: مکتبة فقیه.