فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

عملکرد و نحوه‌ برخورد امام محمدباقر و امام صادق (علیهما السلام) با قیام ها و جریانات انحرافی عصر خویش

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای تاریخ و تمدن ملل اسلامی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد ، مشهد، ایران.
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد تاریخ فرهنگ و تمدن ملل اسلامی ، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین ، ایران
چکیده
دوران زندگی سیاسی و اجتماعی امام محمّد باقر و امام جعفر صادق علیهما السلام، از موضوعات قابل توجه اواخر قرن یکم و قرن دوم ه.ق است. در این عصر جامعه‏ با چالش‏ های فراوانی در عرصه‏ های سیاسی و فکری مواجه شده بود. بروز و ظهور قیام ­ها و جریان‌های انحرافی از مهم‏ترین این چالش‏ ها بودند. پژوهش حاضر به شیوه کتابخانه ­ای و روش توصیفی-تحلیلی با بررسی زندگی سیاسی-اجتماعی و فرهنگی-عقیدتی امام باقر و امام صادق علیهما السلام، و دسته ­بندی قیام­ ها و جریانات انحرافی به شناسایی رهیافت­ ها و استراتژی‌های موردنظر توسط صادقین علیهما السلام، پرداخته است. یافته­ های این پژوهش نشان می‌دهد که امام محمدباقر و امام صادق علیهما السلام، با شناخت شرایط و مقتضیات جامعه اسلامی با عملکرد علمی- فرهنگی خویش در صیانت از سنت و ارزش ­های اسلامی به تبیین حدود و حقوق شریعت اسلامی پرداختند و با توجه به شرایط سیاسی جامعۀ اسلامی در عصر امویان و عباسیان در کنار استقامت و صبر و اتخاذ راهبرد تقیه و مدارا، با حضور در مجالس گوناگون و پایه­ گذاری نهضت علمی، باب بحث و مناظره را گشودند و به تربیت و آموزش شاگردان خود به ­عنوان فقیه، محدث و متکلم اهتمام ورزیدند.
کلیدواژه‌ها

ـ قرآن کریم.
ـ آرلالائی، ارزینا. (1381). نخستین اندیشههای شیعی. ترجمه فریدون بدره‏ای. تهران: فروزان روز.
ـ ابناثیر، عز الدین على. (1371). کامل تاریخ بزرگ اسلام و ایران. ترجمة ابو القاسم حالت و عباس خلیلى. ج 15. تهران: مؤسسه مطبوعاتى علمى.
ـ ابن بابویه، محمد بن علی (شیخ صدوق). (1376). الامالی. ترجمة محمدباقر کمرهای. چاپ ششم. تهران: نشر کتابچی.
ـ   ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ. (1362). الخصال. تحقیق علیاکبر غفاری. قم: جامعه مدرسین.
ـ ابنجوزى، سبط. (1379). شرح حال و فضائل خاندان نبوت. ترجمة محمدرضا عطائى. مشهد: آستان قدس رضوى‏.
ـ ابنطقطقی، محمد بن علی بن طباطبا. (1360). تاریخ فخری. ترجمة محمد وحید گلپایگانی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر.
ـ احمدی کچایی، مجید. (1392). «بررسی چگونگی تقابل ائمه با جریانهای غالیانه از آغاز تا دوره امام صادق g». تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی. شماره 10. صص: 95 – 114.
ـ اصفهانى، ابوالفرج. (1339). فرزندان آل ابوطالب (مقاتل الطالبیین). ترجمه جواد فاضل‏. تهران: کتابفروشى على‏اکبر علمى‏.
ـ الهامی، علی؛ محمدی، سیده زهرا. (1400). «شاخصه سنجی سیره سیاسی امام صادقg در مواجهه با نظامهای سیاسی با تأکید بر عنصر زمان در نظام اموی و عباسی». جستارهای تاریخ اسلام. سال اول. شماره اول. صص: 27-49.
ـ پناهی، یعقوب. (1391). «بازشناسی مقایسه‏ای مفهوم امامت از منظر فرق شیعه امامی و زیدی و تأثیر آن بر شکل‏گیری جنبش‏های سیاسی اجتماعی شیعیان در قرون دوم و سوم هـ.ق». پایان نامه کارشناسی ارشد با راهنمایی سید هاشم آقاجری و مشاورة صادق آیینه‏وند. دانشگاه تربیت مدرس.
ـ ترابی، احمد. (1387). امام باقرg: جلوه امامت در افق دانش. چاپ چهارم. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
ـ جعفریان، رسول. (1381). حیات فکرى و سیاسى امامان شیعه‏ b. چاپ ششم. قم: نشر انصاریان.
ـ حیدری آقایی، محمود؛ خانجانی، قاسم؛ فلاح زاده، حسین؛ محمدی، رمضان. (1392). تاریخ تشیع (1) حضور امامان معصوم b. زیر نظر احمدرضا خضری. چاپ نهم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
ـ خواجویان، محمد کاظم. (1376). تاریخ تشیع. مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهی.
ـ زین عاملی، محمدحسین. (1389). شیعه در تاریخ. ترجمة محمدحسین عطایی. چاپ سوم. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
ـ شورچه، عبدالحسین؛ حیاتی، سمیرا. (1394). «شیوههای مقابله امام صادقg با جریانهای انحرافی». پژوهشنامه علوم حدیث تطبیقی. سال دوم. شماره سوم. صص: 91-112.
ـ شهرستانی، محمد بن عبدالکریم بن احمد. (1373). توضیح الملل ترجمه الملل والنحل. تحریر نو مصطفی بن خالقداد هاشمی. ترجمة سیدمحمدرضا جلالی نائینی. ج1 و 2. چاپ چهارم. تهران: اقبال.
ـ شیخ طوسی، محمد بن حسن. (1409ق). اختیار معرفه الرجال. مشهد: مؤسسه نشر دانشگاه مشهد.
ـ صابری، حسین. (1378). تاریخ فرقههای اسلامی. ج 1 و 2. چاپ چهارم. تهران: انتشارات سمت.
ـ صفری، نعمت الله. (1382). «غلو و غالیان عصر ظهور در آیینه منابع». پژوهشنامه حکمت و فلسفه اسلامی. ش 6. صص: 133 – 154.
ـ طبرسى، احمد بن على. (1403ق). الاحتجاج. ترجمة نظام‏الدین احمد غفارى مازندرانى. ج ‏3. تهران: انتشارات مرتضوى.
ـ طبرى، محمد بن جریر. (1375). تاریخ طبرى. ترجمة ابو القاسم پاینده. ج 8 و ج 11. چاپ پنجم. تهران: اساطیر.
ـ طقّوش، محمد سهیل. (1391). دولت امویان. ترجمة حجت الله جودکی. چاپ ششم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
ـ کاظمی پوران، محمد. (1380). قیامهای شیعه در عصر عباسی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. سازمان چاپ و انتشارات.
ـ کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق. (1375). اصول کافى. ترجمة آیت الله کمره‏اى‏. چاپ سوم. قم: نشر اسوه.
ـ لوییس، برنارد. (1362). تاریخ اسماعیلیان. ترجمة فریدون بدرهای. تهران: توس.
ـ محمد جعفری، سید حسین. (1364). تشیع در مسیر تاریخ. ترجمة سید محمدتقی آیت اللهی. دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
ـ مدرسی طباطبایی، حسین. (1386). مکتب در فرآیند تکامل: نظری بر تطور مبانی فکری تشیع در سه قرن نخستین. ترجمه هاشم ایزدپناه. تهران: کویر.
ـ مسعودی، على بن الحسین. (1374). مروج الذهب و معادن الجوهر. ترجمة‏ ابوالقاسم پاینده. ج 2. چاپ دوم. تهران: انتشارات علمى و فرهنگى.
ـ مشکور، محمد جواد. (1368).  فرهنگ فرق اسلامی. با مقدمه کاظم شانهچی. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی.
ـ معصومی، سیدابراهیم؛ مهاجرنیا، محسن. (1395). «راهبردهای سیاسی صادقینc در مواجهه با انحرافات سیاسی و فرهنگی». سیاست متعالیه. سال چهارم. شماره 13. صص: 25-44.
ـ منتظرالقائم، اصغر. (1378). تاریخ امامت. ویرایش2. قم: دفتر نشر معارف.
ـ نوبختی، ابی محمد الحسن بن موسی. (1355ق). فرق الشیعه. تصحیح محمد صادق بحرالعلوم. نجف: مطبعه الحیدریه.
ـ ولوی، علیمحمد. (1380). دیانت و سیاست در قرون نخستین اسلامی. تهران: انتشارات دانشگاه الزهرا.
ـ یعقوبى، احمد بن ابى یعقوب ابن واضح. (1371). تاریخ یعقوبى. ترجمة محمدابراهیم آیتى. ج 2. چاپ ششم. تهران: انتشارات علمى و فرهنگى.