فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

تحلیل گفتمان پاره ای از اشعار معاصر رضوی و بررسی الگوی ذهنی زیارت و بازتاب عقاید و باورهای مذهبی مردم در این گونۀ شعری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکترای زبان شناسی ، دانشکده ادبیات ، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد ، ایران
چکیده
یکی از مهم ترین راه های اشاعه و ترویج فرهنگ منّور رضوی، اشعار شاعران جوان و معاصر در این زمینه است. در لابه لای این اشعار عقاید و باورها و ایدئولوژی های مذهبی شاعران و مردم متجلی است؛ بنابراین تحلیل اشعار رضوی می تواند منبع خوبی برای استخراج این عقاید و افکار و ایدئولوژی ها باشد. در این نوشتار، از برخی ابزارهای تحلیل گفتمان در راستای تحلیل شعر معاصر رضوی بهره برده شده است. رویکرد اتخاذ شده در این مقاله، رویکرد تحلیل گفتمان ون دایک با تأکید بر دو مؤلفۀ کلان ساختارهای معنایی و معانی محلی است. در تحلیل اشعار10 محور کلی در کلان ساختارهای معنایی به دست آمد که از این میان چند مورد از خصوصیات و ویژگی های امام رضا(ع) و بقیه موارد از خواسته ها و صفات زائران آن حضرت هستند که به‌تفصیل در بخش تجزیه و تحلیل داده ها بحث شده اند. در همین بخش، نمونه‌هایی از استعاره های شناختی و تطبیق حوزه‌های مفاهیم انتزاعی با مفاهیم عینی نیز مشاهده شد. همچنین چهار محور کلی در حوزۀ واژگان و اصطلاحات به کار رفته دربارۀ امام‌رضا(ع) به دست آمد. در نهایت نیز سعی شد الگوی ذهنی زیارت بر اساس این کلان ساختارهای معنایی و معانی محلی استخراج شود.
کلیدواژه‌ها

آقاگلزاده، فردوس. (1385). تحلیل گفتمان انتقادی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
تاجیک، محمدرضا. (1379). گفتمان و تحلیل گفتمانی. تهران: انتشارات فرهنگ گفتمان.
 سلطانی، علی اصغر. (1384). قدرت، گفتمان و زبان، سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران. تهران: نشر نی.
شفیعی، سیدضیاءالدین. ( 1388). یک کاروان آهو. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
لطفیپور ساعدی، کاظم. (1371). «درآمدی به سخن کاوی». زبانشناسی. سال نهم. شماره اول. صص: 9- 39.
مجیدی، حسن. (1392). «تحلیل گفتمان مناظرههای امام رضا g». فرهنگ رضوی. سال اول. شماره 2. صص: 10 ـ 40.
مکدانل، دایان. (1380). مقدمهای بر نظریه گفتمان. ترجمه حسین علی نوذری. تهران: انتشارات فرهنگ گفتمان.
هادی، روحالله. (1388). «سیمای امامرضاg در شعر پارسی، از سنایی تا جامی». بهار ادب. سال دوم. شماره دوم. صص: 155 ـ 170.
Fairclough, N. (1992), Discourse and Social change, Polity: London.
Johnstone, B. (2008), Discourse Analysis, Blackwell publishing.
Lakoff, G. (1992) "The Contemporary Theory of metaphor" In Ortony, Andrew (ed.) Metaphor and Thought, Cambridge: Cambridge University Press .
Richardson, J. E. (2007), Analyzing Newspapers: An Approach from Critical Discourse Analysis, Palgrave Publishing: New York.
Stubbs, M. (1983), Discourse Analysis, Basil Blackwell Ltd: Britain.
Van Dijk, T. A (2001), “Critical Discourse Analysisin Tannen, D and others, Handbook of Discourse Analysis, Blackwell Publishing: Oxford: 325 – 371.
Van Dijk, T. A. (2009), Critical Discourse Studies, A Sociocognitive Approach, In Wodak, R. and Meyer, M. (eds) Methods of Critical Discourse Analysis. London: Sage, pp. 62-85.