فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

کارکرد فضائل قرآنی امیرالمومنین (ع) در خدمت رسالت نبوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه معارف، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران
2 دانشیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
3 استادیار، گروه معارف اسلامی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران
چکیده
این پژوهش با هدف گذار از نگاه جزیره‌ای و اثبات‌گرایانه به آیات فضائل، به این پرسش بنیادین می‌پردازد که آیا «معرفی» فضائل امیرالمؤمنین(ع) در قرآن (اعم از نزول آیه یا تبیین نبوی) رویدادهایی منفک بوده‌اند یا از یک منطق روایی و فرآیند تکاملی برای تبیین امامت در بستر رسالت نبوی پیروی می‌کنند. این مسئله از آن جهت حائز اهمیت است که نگاه سنتی، حکمت تربیتی و طرح حکیمانه نهفته در پسِ توالی این مداخلات الهی (که همگی در خدمت تثبیت رسالت بوده‌اند) را مغفول می‌گذارد. این مقاله، با تمرکز بر آیاتی که یا دارای «شأن نزول مستقیم» هستند و یا بر اساس «تبیین مستقیم نبوی» (ثبت‌شده در منابع معتبر فریقین) به ایشان اشاره دارند، و با اتخاذ رویکرد «تفسیر تنزیلی» برای چینش داده‌ها و چارچوب نظری «تحلیل روایی-تکاملی» به این پرسش پاسخ می‌دهد؛ این چارچوب، با تحلیل عناصری چون پیرنگ، شخصیت‌پردازی و کارکرد زمینه‌مند هر مداخله روایی، به دنبال کشف منطق درونی حاکم بر ارتباط میان متن و بستر تاریخی آن است.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
نهج البلاغه. (1382). ترجمه محمد دشتی.  قم: موسسه تحقیقاتی امیرالمومنین g.
ابن اثیر، علی بن محمد. (1386). الکامل فی التاریخ. بیروت: دار صادر.
ابن هشام، عبدالملک. (بیتا). السیرة النبویة. بیروت: دار المعرفة.
بلاشر، رژی. (1361). تاریخ ادبیات عرب. مترجم: آذرتاش آذرنوش. تهران: موسسه مطالعات هنر اسلامی.
بیات، محمدحسین. (۱۳۹۲). «امامت از دیدگاه شیعۀ دوازده امامی با تکیه بر براهین عقلی و آیات و روایات». سراج منیر. سال 4. شماره ۱۲. صص: 7-34.
پورموسوی، محمد علی. (1395). «تشیّع و دوران نظامسازی مذهبی و سیاسی (از زمان شکلگیری تا پایان دورۀ اول خلافت عباسی)». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. سال 20. شماره 67. صص: 263-284.
ترمذی، محمد بن عیسی. (1394ق). سنن الترمذی. بیروت: دارالفکر.
حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله. (1411ق). المستدرک علی الصحیحین. بیروت: دار الکتب العلمیه.
حسکانی، عبیدالله بن عبدالله. (1411). شواهد التنزیل لقواعد التفضیل. تهران: وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی، مؤسسة الطبع و النشر.
حسن، حسن ابراهیم (1386). تاریخ سیاسی اسلام. ترجمه: ابوالقاسم پاینده. تهران: جاویدان.
زرگرینژاد، غلامحسین. (1393). تاریخ صدر اسلام (عصر نبوت). تهران: سمت.
زریاب خویی، عباس. (1376). سیره رسول الله n از آغاز تا هجرت. تهران:
زمخشری، محمود بن عمر. (1407). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل. بیروت: دار الکتاب العربی.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر. (1424). الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور. قاهره: مرکز هجر للبحوث و الدراسات العربیة و الاسلامیة.
طبرسی، فضل بن حسن. (1406ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفه.
فخر رازی، محمد بن عمر. (1420). التفسیر الکبیر. تحقیق: دار احیاء التراث العربی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
مجلسی، محمدباقر. (1421ق). بحارالانوار. بیروت: دارالتعاریف للمطبوعات.
مسعودی، علی بن حسین. (1409). مروج الذهب و معادن الجوهر. قم: مؤسسة دار الهجرة.
مسلم بن حجاج. (۱۴۱۲). صحیح مسلم. تحقیق: عبدالباقی، محمد فؤاد. قاهره: دار الحدیث.
مطهری، مرتضی. (بیتا). آشنایی با قرآن. تهران: انتشارات صدرا.
معرفت، محمد هادی. (1419ق). التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
مقدسی، مطهر بن طاهر. (بیتا). البدء و التاریخ. تهران: مکتبة الثقافة الدینیة.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1379). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
میراحمدی، عبدالله و فتاحی، فاطمه. (۱۳۹۷). «تحلیل و نقد پیشفرضهای کلامی فریقین در ترجمۀ آیات امامت و فضایل حضرت علی g». سراج منیر. سال 9. شماره ۳۰. صص: 27-54.
واقدی، محمد بن عمر. (1966). کتاب المغازی للواقدی. لندن:  
یوسفی غروی، محمدهادی؛ عربی، حسینعلی. (1383). تاریخ تحقیقی اسلام (موسوعة التاریخ الاسلامی). قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
Hauerwas, Stanley & Jones, L. Gregory (Eds.). (1997). Why Narrative?: Readings in Narrative Theology. Eugene, OR: Wipf and Stock Publishers.
Nussbaum, Martha C. (1990). Loves Knowledge: Essays on Philosophy and Literature. New York: Oxford University Press.