فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

تدبیر انسانی و تأیید الهی در نگاه تحلیلی به ساختار و سیاست‌های حکومت نبوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه آموزش و الهیات معارف اسلامی،گرایش علوم قرآن حدیث،دانشگاه فرهنگیان، بابل، ایران
2 دانشجوی کارشناسی، گروه آموزش الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، بابل، ایران
چکیده
موضوع حکومت و تشکیل آن را باید به عنوان یک ضرورت اجتماعی و امر بدیهی ای دانست که در برپایی آن هیچ گونه گریز و گزیری نیست. هر چند در عوامل و ریشه های تحقق و ایجاد و میزان توفیقات آن، بحث های فراوانی در میان است. حکومت پیامبر اکرم (ص) در مدینه، به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های دولت‌سازی در تاریخ اسلام، نه‌تنها نقطه عطفی در تاریخ شبه‌جزیره عربستان بود، بلکه الگویی برای حکمرانی مبتنی بر عدالت، اخلاق، و وحدت را، برای همه ادوار تاریخی ارائه داد. این پژوهش با روش تحلیلی - تاریخی و کتابخانه ای و با استناد به منابع متقدمین و متاخرین، به بررسی نقش بنیادی و اساسی تدابیر انسانی به همراه تأییدات الهی در موفقیت حکومت مدینه، به عنوان یکی از اهداف اصلی و اولی شکل گیری قدرت و حاکمیت اسلامی در عصر رسول الله می‌پردازد. و نیز اندکی تلاش دارد تا به تحلیل نگاه مطلق انگارانه برخی در دخالت دادن مستقیم وحی، و بی رنگ نشان دادن عوامل بیرونی و خارجی در ایجاد و تحقق حکومت نبوی در مدینه، و نادیده گرفتن نقش و تاثیر صحابه در این امر، نظری داشته باشد. یافته های این پژوهش نشان می‌دهد که تدابیر انسانی پیامبر(ص) از جمله مدیریت خردمندانه،ایجاد وحدت میان قبایل متفرق و طراحی نظام اجتماعی عادلانه،نقش محوری در ساختار حکومتی داشت و تاییدات الهی به عنوان پشتوانه مشروعیت بخشی عمل کرده نه عامل مستقیم سیاست گذاری.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم. ترجمه محمدمهدی فولادوند. تهران: دار القرآن الکریم. 
ابن خلدون. (1383). تاریخ ابن خلدون. ترجمه عبدالمحمد آیتی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 
ابن‌هشام، عبدالملک. (بی‌تا). السیرة النبویة. بیروت، لبنان: دار الکتب العلمیة.
احمدی، محمدقاسم. (1401). «بررسی و تحلیل اصول حاکم بر روابط خارجی در حکومت نبوی». سخن تاریخ. شماره 38. صص: 66-93.
اصلانی، فیروز؛ مرادی، ذبیح‌الله. (1396).«ماهیت حکومت نبوی». اندیشههای حقوق عمومی. شماره 12. صص:7-24.
بخاری، محمد بن اسماعیل. (1422 ق). صحیح البخاری. دمشق، سوریه: دار طوق النجاة. 
خنفر، وضاح. (1401). نخستین بهار. ترجمه محمدرضا مروارید. تهران: نشر هرمس. 
زرگری‌نژاد، غلام حسین. (1399). تاریخ صدر اسلام (عصر نبوت). تهران: سمت. 
زرین‌کوب، عبدالحسین. (1403). کارنامه اسلام. تهران: انتشارات امیرکبیر. 
سالم، عبد العزیز. (1383). تاریخ عرب قبل از اسلام. ترجمه باقر صدری‌نیا. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
سبحانی، جعفر. (1401). فروغ ابدیت. قم: موسسه بوستان کتاب.
شحرور، محمد. (1399). دین و قدرت خوانشی نو از حاکمیت. ترجمه عبدالله ناصری طاهری و سمیه‌ سادات طباطبایی. تهران: انتشارات مروارید. 
شریعتی، علی. (1394). اسلامشناسی. مشهد: انتشارات سپیده باوران. 
شمس الدین، محمدمهدی. (1375). نظام حکومت و مدیریت در اسلام. ترجمه سیدمرتضی آیت الله زاده شیرازی. تهران: انتشارات و چاپ دانشگاه تهران. 
صفوت، احمد زکی. (بی‌تا). جمهرة رسائل العرب فی عصور العربیة. بیروت، لبنان: المکتبة العلمیة. 
طباطبایی، محمد حسین. (1374). تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی. 
طبرسی، فضل بن حسن. (1408 ق). مجمع البیان. بیروت، لبنان: دار المعرفه. 
طبری، محمد بن جریر. (1362). تاریخ طبری. ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: انتشارات اساطیر. 
طوسی، خواجه نصیر الدین. (بی‌تا). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. شرح علامه حلی. بیروت، لبنان: انتشارات موسسة الاعلمی للمطبوعات. 
عبدالرازق، علی. (1391). اسلام و مبانی قدرت.ترجمه امیر رضایی. تهران: قصیده‌سرا.
عنایت، حمید. (1372). اندیشه سیاسی در اسلام معاصر. ترجمه بهاءالدین خرمشاهی. تهران: انتشارات خوارزمی.
فیرحی، داوود. (۱403). قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام. تهران: نشر نی.
کاظمی گلوردی، محمدرضا؛ اشرافی بجستانی، محمدحسن؛ داودی، علی‌اصغر. (1401). «حکومت نبوی، ماموریت الهی یا ضرورتی عقلی یا سیاسی». آموزه های فقه مدنی. شماره 26. صص: 3-18.
کهلر، بندیکت. (1402). صدر اسلام و زایش سرمایهداری. ترجمه جعفر خیرخواهان و محمد ماشین چیان. تهران: نشر نی.
لاهوری، اقبال. (1397). احیای فکر دینی در اسلام. ترجمه احمد آرام. تهران: شرکت سهامی انتشار.
مصباح یزدی، محمد تقی. (1403). نظریه سیاسی اسلام. تحقیق کریم سبحانی. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره). 
معادی خواه، عبدالمجید. (1377). تاریخ اسلام عرصه دگر اندیشی و گفت و گو (عصر بعثت). تهران: انتشارات ذره. 
مفید، محمد بن محمد. (بی‌تا). الإرشاد. قم، ایران: دار المفید. 
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1374). تفسیر نمونه. قم: دار الکتب الإسلامیة. 
نصر، سید حسین. (1403). تفسیر معاصرانه قرآن کریم. مترجم انشاالله رحمتی. تهران: نشر سوفیا.
وبر، ماکس. (1395). اقتصاد و جامعه. ترجمه مصطفی عمادزاده، مهرداد‌ ترابی‌نژاد و عباس منوچهری. تهران: انتشارات سمت.
یعقوبی، احمد بن اسحاق. (1382). تاریخ یعقوبی. ترجمه محمد ابراهیم آیتی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. 
Hodgson, M. G. S. (1974). The venture of Islam: Conscience and history in a world civilization (Vol. 1). Chicago, IL: University of Chicago Press
Lings, M. (1983). Muhammad: His life based on the earliest sources. London: Islamic Texts Society
Watt, W. M. (1956). Muhammad at Medina. Oxford: Oxford University Press.