فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

ارائه الگوی جامع و کاربردی برای مواجهه هوشمندانه با دشمن بر اساس آموزه های نهج البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889 – 14665، تهران، ایران
2 استادیار گروه حقوق، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
چکیده
نهج البلاغه، مجموعه ارزشمندی از خطبه‌ها، نامه‌ها و کلمات حکیمانه امام علی (ع) می باشد که در آن به مسائل مختلفی پرداخته شده است. یکی از مسائل مطرح شده در نهج البلاغه که در عصر حاضر از جایگاه ویژه ای برخوردار است، دشمن‌شناسی و مقابله هوشمندانه با دشمن است. سوال اصلی تحقیق این است که نحوه مواجهه امام علی (ع) با دشمنان چگونه بوده است؟ این مقاله، با روش توصیفی - تحلیلی و به منظور الگوگیری از بنیان های فکری و سیره عملی امام علی (ع)، به تبیین ابعاد مختلف دشمن‌شناسی در اندیشه حضرت و تحلیل آنها می‌پردازد و در صدد است با کمک رهنمودهای ایشان، راهکارهایی برای مقابله با دشمنان در هر زمان و مکان ارائه دهد. یافته های پژوهش نشان می‌دهد دشمن‌شناسی در نگاه امام علی (ع) شامل سطوح مختلفی از جمله شناخت دشمن و آگاهی از اهداف و برنامه های او، راهکارهای پیشگیری از نفوذ دشمن و اتخاذ تدابیر هوشمندانه در سه مرحله پیش از جنگ، هنگام جنگ و پس از جنگ است. آگاهی از این مدل جامع که امام علی (ع) در نهج البلاغه ترسیم نموده است موجب می شود اندیشمندان مسلمان و سیاستگذاران و رهبران جوامع در مواجهه با انواع دشمنی ها و تهدیدات در عصر حاضر، مواضع صحیح و تدابیر مناسبی اتخاذ نمایند و در جهت حفظ امنیت و جلوگیری از آسیب های دشمن گام بردارند.
کلیدواژه‌ها

نهج البلاغه. (1379). ترجمه محمد دشتی. قم: مؤسسه انتشارات مشهور.
آشتیانی، محمدرضا؛ امامی، جعفر؛ مکارم شیرازی، ناصر. (بی‌تا). ترجمه گویا و شرح فشردهای بر نهج البلاغه. قم: انتشارات مطبوعاتی.
آمدی، عبدالواحد بن محمد. (1410ق). غرر الحکم و دررالکلم. مصحح مهدی رجایی. قم: دارالکتب الاسلامی.
احمدیان احمدآبادی، اکرم؛ فراهتی، عباسعلی. (1394). «اصول اخلاقی و تربیتی برخورد با دشمنان در سیرۀ امیر مؤمنان g». آموزه های تربیتی در قرآن و حدیث. شماره 1. صص: 33 – 50.
بلاذری، احمد بن یحیی. (1417ق). کتاب جمل من انساب الاشراف. حققه و قدم له سهیل زکار و ریاض زرکلی. بیروت: دار الفکر.
جرداق، جورج. (1391). امام علی g صدای عدالت انسانیت. ترجمه: سیدهادی خسروشاهی. چاپ پنجم. قم: موسسه بوستان.
جعفری، محمدتقی. (1386). حکمت اصول سیاسی در اسلام: ترجمه و تفسیر فرمان علی g به مالک اشتر. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
حسینی‌منش، محمدتقی. (1379). پرتویی از خورشید پرفروغ امام علی g در آثار شهید مطهری. قم: نشر سبط اکبرg.
داعی نژاد، سیدمحمد علی. (1379). «امام علی g و اصول برخورد با دشمنان». حکومت اسلامی. شماره 18.
دشتی، محمد. (1388).  اخلاق نظامی از دیدگاه نهج البلاغه. قم: موسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمومنین g. 
دلشاد تهرانی، مصطفی. (1387). جمال دولت محمود: حکومت امام علیg حکومت موفق تاریخ. تهران: انتشارات دریا.
ــــــــــــــــــــــ . (1392).  لوح بینایی: تحلیل تاریخ حکومت امام علی g با تأکید بر نهج البلاغه. تهران: انتشارات دریا.
دینوری، ابو محمد عبدالله بن مسلم (ابن قتیبه). (1380).  امامت و سیاست. ترجمه ناصر طباطبائی. تهران: ققنوس.
سلیمانی امیری، جواد. (1391). عدالت در گرداب (جریانشناسی تحلیلی حکومت علوی). قم: اشراق حکمت.
مفید، محمد بن محمد بن نعمان. (1367). نبرد جمل. ترجمه محمود مهدوی دامغانی. تهران: نشر نی.
صدر، رضا. (1377). راه علی g. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
عزیزی، مریم. (1401). «دشمن‌شناسی و جنگ نرم». علوم زیست محیطی و دانش جغرافیا. دوره 2. شماره 3. صص: 44 – 55.
فولادی، حفیظ الله؛ نوحی، محمد. (1399). «اصول مواجهه با دشمن از منظر نهج البلاغه». معرفت. شماره 270. صص: 9 – 18.
قائدان، اصغر. (1375). سیاست نظامی امام علی g. تهران: فروزان.
قربانی مقدم، محمد. (1389). بصیرت در نهج البلاغه. اصفهان: انتشارات حیات طیبه.
محمدی ری‌شهری، محمد. (1390). سیاستنامه امام علیg. ترجمه مهدی مهریزی. قم: موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.
محمدی صیفار، مهدی. (1393).  اندیشه و روش اصلاح جامعه از دیدگاه امام علی g. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مدنی، ضامن بن شدقم. (1381). نبرد جمل. ترجمه حسن شانه چی. قم: دلیل ما.
مسعودی، علی بن مسعود. (1365). مروج الذهب و معادن الجوهر. ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
مسکویه، ابوعلی. (1369). تجارب الامم. ترجمه ابوالقاسم امامی. تهران: سروش.
منقری، نصر بن مزاحم. (1370). پیکار صفین. ترجمه پرویز اتابکی. چاپ دوم. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.