فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

خوانش ترامتنیِ مؤلفه های کلامی و تصویری واقعه کربلا در آثار تصویرپردازانِ نسل اول انقلاب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار،دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
2 کارشناس ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
چکیده
تصویرپردازیِ مذهبی از دهه‌ی 50 شمسی و همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی، وارد مرحله‌ی تازه‌ای شد و تصویرپردازان برای بازتاب رشادت‌های شهدا در برابر ظلم دشمنان، از نشانه‌های آشنای متن کلامی در واقعه‌ی کربلا هم راستا با تصویرپردازی آثارشان بهره بردند و اینگونه بینامتیت را میان دو متن تصویری و کلامی برقرار ساختند. اما به دلیل وجود نظام نشانه‌ای متفاوت در متن و تصویر، همواره ارتباط میان دو متن بر پایه‌ی اقتباس صریح نبوده است و همین طور شاخه‌های دیگر ترامتنیت همچون بیش‌متنیت و سرمتنیت نیز در فرایند تحلیل آثار به چشم می‌خورد. هدف این پژوهش، تبیین حضور مولفه‌های کلامی و تصویری واقعه‌ی کربلا در آثار تصویرپردازانِ نسل اول انقلاب با رهیافت ژرار ژنت، فیلسوف ساختارگرای فرانسوی است. پرسش اصلی پژوهش عبارت است از: هنرمندانِ تصویرپرداز نسل اول انقلاب، چگونه از واقعه‌ی کربلا به عنوان پیش‌متن در آثار خود بهره گرفته‌اند ؟ نتیجه‌ی بنیادینِ این پژوهش کیفی که داده‌های آن از طریق منابع کتابخانه‌ای و با مشاهده‌ی آثار و فیش برداری گرداوری شده‌اند، حاکی از آن است که با تمرکز بر نظریه‌ی ترامتنیت ژرار ژنت در سه سطحِ بینامتنیت، بیش‌متنیت و سرمتنیت، می‌توان به یافته‌های جامعی از تأثیر متون گذشته در شکل‌گیریِ متن‌های جدید در قالب جلوه مولفه‌های واقعه‌ی کربلا در آثار تصویرپردازیِ نسل اول انقلاب دست یافت. همچنین نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که ترکیب عناصر تاریخی و مذهبی با شیوه‌های به کارگرفته شده توسط نسل اول تصویرپردازان توانسته است به ایجاد آثار هنری غنی و پرمعنا منجر شود که همواره قادر به برقراری ارتباط با مخاطبان خود هستند.
کلیدواژه‌ها

اقبالی، پرویز. (1386). « تصویرسازی مذهبی ». کتاب ماه هنر . شماره 105 و 106. صص: 62 – 69.
امینی، سارا ؛ اسدی، مرتضی. (1400). «تغییر و دگرگونی تصویر در آثار نقاشان نسل اول و دوم انقلاب در دهه 1380  و1370».  هـنر و تـمدن شـرق. سال نهم. شماره 31. صص: 63-74.
پورشبان، ناهید. (1396). «بررسی عناصر تصویری در فضاسازی تصویرسازی اشعار کودک و نوجوان (گروه ب و ج) ایران در دهه‌ هشتاد». پایاننامه کارشناسی ارشد تصویرسازی. دانشگاه سوره. دانشکده‌ هنر.
حدادی، نصرت الله؛ سالاری، عزیز الله. (1396). «نمادهای حماسه عاشورا در شعر معاصر پارسی و عرب». شیعه شناسی. سال پانزدهم. شماره 59. صص: 173– 212.
جعفریان، رسول. (1382). تاریخ سیاسی اسلام. قم: دفتر نشر الهادی.
زنگی، بهنام. (1384). «تفکر شیعی و تأثیر آن بر جایگاه زن در نقاشی ایران معاصر در دوره‌های سیاسی قبل و بعد از انقلاب اسلامی». بانوان شیعه. شماره 5. صص: 105-122‌
قهرمانی، مریم. (1393). ترجمه و تحلیل انتقادی گفتمان: رویکرد نشانهشناختی. علم، تهران.
گودرزی(دیباج)، مرتضی. (1384). تاریخ نقاشی ایران از آغاز تا عصر حاضر. تهران: سمت.
مجلسی، محمدباقر. (1386). بحارالانوار. تهران: اسلامیه.
مفید، محمد‌بن محمد. (1414 ق). تصحیح اعتقادات الإمامیة. تصحیح حسین درگاهی. قم: کنگره شیخ مفید.
نامورمطلق، بهمن. (1386). «ترامتنیت مطالعه روابط یک متن با دیگر متن‌ها». پژوهشنامه علوم  انسانی. شماره 56. صص: 83-99.
Ryan, M. L. (2002). Beyond myth and metaphor: Narrative in digitalmedia. Poetics Today, 23(4), 581-609.
 
 
فهرست سایتهای آثار هنرمندان
 آثار حبیب‌الله صادقی در سایت آرتی مگ به نشانی:https://www.artymag.ir/artists/JwBd/ تاریخ مشاهده: 01/01/1403.
آثار حسین خسروجردی. در سایت آرتی مگ به نشانی: https://www.artymag.ir/artists/BiDm/، تاریخ مشاهده: 01/01/1403 .
آثار کاظم چلیپا. در سایت آرتی مگ به نشانیhttps://www.artymag.ir/artists/zoq6/، تاریخ مشاهده:01/01/1403
خسروجردی، حسین. در سایت آرتی مگ به نشانی:https://www.artymag.ir/artists/ezwF/   تاریخ مشاهده: 03/02/1403.
چلیپا، کاظم. در سایت نگارستان به نشانی https://negarestan.hozehonari.ir/artists/ تاریخ مشاهده:  02/03/1403.
صادقی، حبیب‌الله. مصاحبه شفاهی. در سایت آرت چارت به نشانی: https://artchart.net/fa/artists/habibollah-sadeghi ، تاریخ مشاهده: 03/02/1403.
صفدری زاده میبدی، فاطمه؛  صفدری زاده میبدی، محمدجواد؛ موحدین، یاسر و علی شمس الدینی عزآبادی.(1399). «تصویرسازی مضامین عاشورایی در آثار هنرمندان ایرانی». ششمین همایش بین المللی مهندسی عمران، معماری ،شهرسازی با رویکرد توسعه پایدار. تهران،https://civilica.com/doc/1192488. تاریخ مشاهده: ۰۳/۰۲/1403.