فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

پیاده‌روی اربعین؛ مقاومت فرهنگی در برابر سلطه نظام جهانی سرمایه‌داری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه روزنامه نگاری، دانشکده ارتباطات و رسانه ، دانشگاه صدا وسیما، تهران، ایران
چکیده
 هژمونی نظام سرمایه‌داری جهانی، با اعمال سلطه‌ی فرهنگی، اقتصادی و سیاسی، جوامع پیرامونی را در چرخه‌ای از وابستگی و نابرابری ساختاری گرفتار کرده است. این پژوهش با اتکا به نظریه‌ی نظام جهانی والرشتاین، به بررسی ظرفیت پیاده‌روی اربعین به‌عنوان یک پدیده‌ی اجتماعی-فرهنگی-سیاسی در ایجاد مقاومت در برابر این هژمونی می‌پردازد.
روش تحقیق: این پژوهش از روش پیمایشی بهره گرفته است. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌ی محقق‌ساخته از 400 زائر اربعین سال 1403 جمع‌آوری و با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و AMOS تحلیل شده‌اند. نمونه‌گیری با روش خوشه‌ای چندمرحله‌ای انجام شده و روایی و پایایی پرسشنامه با استفاده از روایی صوری، ضریب آلفای کرونباخ (بالای 0.85) و تحلیل عاملی تأییدی (همبستگی بالای 0.7) تأیید شده است.
یافته‌ها: تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که پیاده‌روی اربعین ده نقش کلیدی در تقویت وحدت و همبستگی مسلمانان در برابر هژمونی سرمایه‌داری ایفا می‌کند. ضرایب بتا بین پیاده‌روی اربعین و این ده نقش، ارتباط مثبت و معنادار را نشان می‌دهد: «وحدت مسلمانان در برابر فرهنگ سرمایه‌داری: (β=0.279) »، «تقویت هویت جمعی مسلمانان: (β=0.274))»، «افزایش همبستگی و شکل‌گیری جنبش ضدسرمایه‌داری: (β=0.272)»، «کاهش اختلافات بین فرق اسلامی: (β=0.238)»، «تقویت قدرت نرم مسلمانان: (β=0.228»، «شکل‌دهی جبهه متحد اسلامی: (β=0.222) » و..
نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که پیاده‌روی اربعین، علاوه بر ابعاد مذهبی، نقش مؤثری در ایجاد مقاومت فرهنگی و اجتماعی در برابر هژمونی نظام سرمایه‌داری جهانی دارد. این آیین با تقویت همبستگی و هویت جمعی مسلمانان، به شکل‌گیری یک جبهه‌ی متحد در برابر چالش‌های فرهنگی و اقتصادی سرمایه‌داری کمک می‌کند.
کلیدواژه‌ها

افضلی گروه، روح الله؛ پیروز نیا، محمد؛ امامی، مصطفی. (1403).  «تاثیرات تجمع اربعین در مبارزه با تروریسم جهانی». تحقیقات کاربردی فقه و حقوق. سال چهارم. شماره 1.صص: 21-31.
ایرنا. (1403).  «حضور بیش از ۲۱ میلیون زائر در اربعین حسینی ۱۴۰۳». خبرگزاری جمهوری اسلامی.تاریخ مراجعه: 4 شهریور 1403. نشانی اینترنتی: www.irna.ir/news.
برمن، مارشال. (1380). تجربه مدرنیته. مترجم مراد فرهادپور. تهران: انتشارات طرح نو.
بوردیو، پیر.(1387). درباره تلویزیون و سلطه ژورنالیسم. ناصر فکوهی. تهران. آشیان.
خاکی، محمد؛ حسینی، سیدقاسم.(1399). «نقش راهپیمایی اربعین حسینی در ایجاد تمدن نوین اسلامی». پژوهشنامه معارف حسینی. سال پنجم. شماره 19. صص: 93 – 113.
ریتزر، جورج.(1379). نظریههای جامعهشناسی در دوران معاصر. ترجمه محسن ثلاثی. چاپ چهارم. تهران: انتشارات علمی.
سامانی، سید محمود.(1397). «کارکردهای سیاسی اجتماعی و فرهنگی اربعین حسینی». فرهنگ زیارت. شماره 35 . صص: 37 – 53.
سیف‌الدینی، فرانک .(1394). نظام جهانی و نابرابری: بررسی نظریههای نظام جهانی با تأکید بر نظریه والرشتاین. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
فرهنگستان علوم (مجموعه اعضای فرهنگستان علوم). (1394). تفرجی در مناظر علوم انسانی. تهران. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
فوکو، میشل.(1381). دانش و قدرت. ترجمه محمد ضیمران. چاپ دوم. تهران: انتشارات هرمس.
مرتضوی، سید خدایار ؛ صولتی، حسین ؛ داداش‌زاده، فرشته.(1399). «پیاده‌روی اربعین به‌مثابه اسطوره‌ای برای بازآفرینی هویت فرهنگی». پژوهشنامه معارف حسینی. سال پنجم. شماره 2.صص: 113 -138
موسوی، سیدرضا؛ موسوی، سیدمحمد.(1404). «هویت و کارکرد اربعین حسینی در منظومۀ فکری آیت‌الله خامنه‌ای». پژوهشنامه معارف حسینی. سال نهم. شماره 34. صص: 63-84
موسوی، سیدمحمد؛ بیات، رضا.(1397). «کاوشی در آیین پیاده‌روی اربعین حسینی و اثرگذاری کارکردهای اجتماعی و سیاسی آن». نامه فرهنگ و ارتباطات. سال سوم. شماره اول. صص: 99 – 116.
والرشتاین، ای‍ما‍ن‍وئ‍ل.(1389). مقدمهای بر تحلیل نظامهای جهانی. مترجم حسین عسگریان. تهران: موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.
والرشتاین، ایمانوئل.(1400). نظام جهانی مدرن. سناالدین سراجی جهرمی.تهران. پژوهشگاه فرهنگ. هنر و ارتباطات.