فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

بررسی بازتاب گفتمان توحیدی «خطابۀ فدک» در سروده‌های طاهره صفارزاده بر اساس الگوی عملیاتی تحلیل گفتمان (PDAM)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکترای زبان و ادبیات فارسی ، دانشگاه گیلان، گیلان ، ایران
چکیده
در این پژوهش بر اساس «الگوی عملیاتی تحلیل گفتمان»، متن خطابۀ فدک از منظر مفاهیم توحیدی در پنج فضای ساختاری، فضای معنایی، فضای ارتباطی، فضای گفتمانی و فضای فراگفتمانی مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت و هم‌زمان بازتاب این گفتمان در شعرهای طاهره صفارزاده -شاعر، قرآن‌پژوه و روشنفکر دینی- تبیین و به این پرسش پاسخ داده شد که گفتمان توحیدی طی چه فرایندی و مبتنی بر کدام‌یک از نقش‌های زبانی و فضاهای گفتمانی از متن مبدأ (خطابۀ فدک) به متن مقصد (سروده‌های طاهره صفارزاده) راه یافته است؟ پژوهش حاضر فرصتی بود تا دریابیم الگوی پدام، به‌عنوان روشی نوین برای تحلیل گفتمان، در تطبیق گفتمان مشترک دو متن (توحید) بر اساس فضای پنج‌گانه چگونه عمل می‌کند؟ نتایج برآمده از پژوهش حکایت از آن دارد که پنج فضای گفتمان یکتاپرستی در شعرهای صفارزاده منطبق بر گفتمان توحیدی خطابۀ فدک است. این انطباق گاه بر پایۀ ترامتنیت در فضای معنایی متن، گاهی با کشف نقش ارجاعی زبان از طریق خوانش یاکوبسنی و زمانی هم از طریق تطابق و هم‌نشینی دال‌های شناور حول دال مرکزی مشترک (توحید) قابل‌فهم است.
کلیدواژه‌ها

آزاد، مهناز؛ عقیلی، سید وحید؛ تقوا، ارسیا؛ رحمان زاه، علی. (1401). «بررسی بازنمایی فرهنگی زنان در حوزه اختلالات روانی در دهه نود سینمای ایران: روش تحلیل گفتمان، رویکرد پدام». خانواده درمانی کاربردی. دوره سوم. زمستان 1401.  شماره 5 (پیاپی 14). صص: ۵۹۷ – ۶۱۳.
آلستون، ویلیام. (1376). زبان دینی: دین و چشماندازهای نو. ترجمه غلامحسین توکلی. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
احمدیان دلاویز، حسن؛ اسماعیلی، معصومه. (1401). «روش شناسی احتجاجات حضرت زهرا (س) در خطبه فدکیه در تبیین امامت». تاریخ اهل بیت. سال دوم. پاییز و زمستان 1401. شماره 3. صص: ۷۵-۹۰.
امیرانصاری، حسن. (1392). شکوه کلام در نهجالبلاغه: نگرشی بر نهجالبلاغه از دیدگاه دانشمندان مسلمان و مسیحی. قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی n.
بشیر، حسن ؛ رجبی، محسن؛ تالی طبسی، مرضیه. (1399). «تحلیل گفتمان آیۀ تبلیغ در خطبۀ غدیر به روش عملیاتی تحلیل گفتمان پدام». مطالعات قرآن و حدیث. سال 13. شماره 2(پیاپی 26). صص: 107-128.
بشیر، حسن. (1385). تحلیل گفتمان دریچهای برای کشف ناگفتهها. تهران: مرکز تحقیقات دانشگاه امام صادق g.
ــــــــــــ. (1395). کاربرد تحلیل گفتمان در فهم منابع دینی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
ــــــــــــ. (1397). تحلیل گفتمان دینی. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق g.
ــــــــــــ. (1400). «فرایند ساخت معنا در تحلیل گفتمان با روش «پدام» با مطالعه موردی بیداری اسلامی». روششناسی علوم انسانی. دوره 27. شماره 106 . صص: 31-48.
حسن لی، کاووس. (1386). گونههای نوآوری در شعر معاصر ایران. چاپ دوم. تهران: نشر ثالث.
خاکپور، حسین ؛ نوری، ابراهیم؛ اکبری، ملیحه. (1397). «تحلیل رویکرد ارتباطات امام رضا(علیه السلام) با فرقه زیدیه (با بهره گیری از روش تحلیل گفتمان روایی پدام(PDAM))». فرهنگ رضوی . سال ششم. شماره 24. صص: ۸۵ – ۱۰۴.
سجادی، سید جعفر. (1379). فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
صفارزاده، طاهره. (1384الف). روشنگران راه (گزیده شعر). تهران: انتشارات برگ زیتون و مؤسسه سیمرغ.
ـــــــــــــــــ. (1384ب). هفت سفر. تهران: انتشارات برگ زیتون.
ـــــــــــــــــ. (1366). بیعت با بیداری. چاپ سوم. شیراز: انتشارات نوید شیراز.
ـــــــــــــــــ. (1385). سپیدی صدای سیاه، گزیده اشعار. تهران: انتشارات پارس.
ـــــــــــــــــ. (1386). در پیشواز صلح. چاپ دوم. تهران: انتشارات هنر بیداری.
ـــــــــــــــــ. (1387). طنین بیداری، گزیدۀ اشعار. تهران: انتشارات تکا.
ـــــــــــــــــ. (1391). مجموعه اشعار طاهره صفارزاده. تهران: پارس کتاب.
طارمی راد، حسن؛ هوشنگی، حسین؛ کیانی فرید، مریم؛ ایلخانی، محمد؛ علم الهدی، جلیله؛ فنا، فاطمه. (1389). توحید، ثنویت، تثلیث. تهران: انتشارات کتاب مرجع.
طبرسی، احمد بن علی. (1387). الاحتجاج علی اهل اللجاج. ترجمۀ بهراد جعفری. چاپ دوم. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مجیدی، حسن ؛ میرزاده، طاهره. (1402). «صورت‌بندی خطابه‌های مقمَّصه و فدکیه با تکیه بر الگوی ون دایک». مطالعات قرآن و حدیث. سال 17 . شماره 1 (پیاپی 33). صص: ۱۱۱ – ۱۳۸.
مهدوی‌نژاد، محمدحسین. (1384). «ویتگنشتاین، معنا، کاربرد و باورهای دینی». پژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت). شمارۀ 5. بهار و تابستان 1384. صص: 69-104.
مهرآیین، مصطفی ؛ قبادی، علیرضا. (1399). «تحلیل گفتمان خطبه فدکیه حضرت زهرا h». نظریه های اجتماعی متفکران مسلمان .دوره دهم .پاییز و زمستان 1399. شماره 2. صص: ۹ – ۲۲.
میرفخرایی، تژا. (1383). فرایند تحلیل گفتمان. تهران: انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
نامور مطلق، بهمن. (1386). «ترامتنیت مطالعۀ روابط یک متن با دیگر متنها». پژوهشـنامه علوم انسـانی. شماره 56. زمستان 1386. صص: 83 ـ 98.
نوری، حسین بن محمد تقی. (1366). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. جلد اول. قم: مؤسسۀ آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.