فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

شناخت دشمنان اهل بیت(ع) با نگاهی دوباره به هویت و صفات معاویه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه تاریخ، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم ، ایران
چکیده
شناخت دشمنان اهل بیت(ع) با شناخت برخی از افراد بهتر میسر می‌شود. از این رو شناخت بنی امیه که از دشمنان اهل بیت(ع) بودند با شناخت برخی از افراد مؤثر این خاندان کامل خواهد شد و معاویه بن ابی سفیان یکی از این افراد است. به ویژه آن که برخی از حوادث، اطلاعات و مباحث تاریخی بر خلاف آن است که شهرت دارند و نسب و هویت و برخی از ویژگی‌های معاویه بن ابی سفیان از جمله این موارد است. پرسش تحقیق حاضر این است که داده‌ها و اطلاعات تاریخی مربوط به معاویه چه مقدار با واقعیت هماهنگی دارند؟ در حقیقت هدف از این نوشته، پاسخ به این پرسش و بازشناسی شخصیت معاویه برای قضاوت بهتر در باره او است. در این تحقیق، نسب و انتساب معاویه به قبیله قریش، هویت پدر و برخی از ویژگی‌های مادر معاویه، برخی از صفات ظاهری و ویژگی‌ها فردی و عاقبت کار و هلاکت معاویه به سبب لعن و نفرین پیامبر(ص) مورد بررسی قرار گرفته است و با روش توصیفی – تحلیلی و بر اساس مطالعات کتابخانه‌ای، چند موضوع به اثبات می‌رسد؛ اول، بنی‌امیه و معاویه از قریش نیستند، دوم، نام‌های متعددی به عنوان پدر معاویه مطرح است و در این که معاویه فرزند ابوسفیان باشد تردید وجود دارد؛ سوم، برخی از صفات ظاهری و ویژگی‌های معاویه مانند چهره او، کاتب وحی و خال المؤمنین بودن او غیر واقعی ترسیم شده است، چهارم، معاویه مورد لعن و نفرین رسول‌خدا(ص) قرار گرفت و به احتمال سرانجام در اثر این نفرین به هلاکت رسید
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم
نهج البلاغه.
آقبیق، علی عزت. (2010). معاویه بن ابی سفیان کاتب الوحی و مؤسس الدوله الامویه بدمشق. مقدمه سهیل زکار. دمشق: دارالتکوین.
ابن ابی الحدید، عبدالحمید. (1378ق). شرح نهج البلاغه. تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت: دار احیاء الکتب العربیه.
ابن اثیر، علی بن محمد. (1415ق). اسد الغابه فی معرفه الصحابه. تحقیق عادل احمد عبدالموجود و دیگران. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن اثیر، مبارک بن محمد. (1364). النهایة فى غریب الحدیث. تحقیق طاهر احمد الزاوى - محمود محمد الطناحى. قم: موسسه اسماعیلیان.
ابن بابویه، محمد بن علی. (1368). الخصال. تحقیق علی اکبر غفاری. قم: جماعة المدرسین.
ابن جوزى، عبدالرحمن. (1418ق). کشف المشکل من حدیث الصحیحین. تحقیق علی حسین البواب. ریاض: دار الوطن.
ابن حجر، احمد بن على. (1415ق). الاصابه فى تمییز الصحابه. تحقیق عادل احمد عبد الموجود و دیگران. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن حجر، احمد بن على. (1418ق). فتح البارى شرح صحیح البخارى. تحقیق عبد العزیز بن باز و محمد فؤاد عبد الباقى. بیروت: دار الکتب العلمیه.
ابن حجر، احمد بن علی. (1390ق). لسان المیزان. بیروت: مؤسسة الاعلمی.
ابن سعد، محمد. (1410ق). الطبقات الکبرى. تحقیق محمد عبد القادر عطا. بیروت: دار الکتب العلمیه،.
ابن سلام، ابوعبید قاسم. (1410ق). النسب. تحقیق مریم محمد خیر الدرع. بیروت: دارالفکر.
ابن عدی، ابواحمد عبدالله بن عدی جرجانی. (1409ق). الکامل فی ضعفاء الرجال. تحقیق یحیی مختار غزاوی. بیروت: دارالفکر للطباعه والنشر والتوزیع.
ابن عدیم، عمر بن احمد. (1408ق). بغیة الطلب فی تاریخ حلب. تحقیق سهیل زکار. بیروت: مؤسسه البلاغ.
ابن عساکر، على بن الحسن. (1415ق). تاریخ مدینة دمشق. تحقیق على شیرى. بیروت: دار الفکر.
ابن کثیر، ابو الفداء اسماعیل بن کثیر الدمشقى. (1408ق). البدایة و النهایة. تحقیق على شیرى. بیروت: دار احیاء التراث العربى.
ابن کلبى، هشام بن محمد. (1408ق). جمهرة النسب. تحقیق محمود فردوس العظم و محمود فاخورى. دمشق: دارالیقظه العربیه.
ابن کلبی، هشام بن محمد. (1419ق). مثالب العرب. تحقیق نجاح الطائی. بیروت: دارالهدی.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1363). لسان العرب.قم: نشر ادب الحوزه.
ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله. (1415ق). الاستیعاب فی معرفه الاصحاب.تحقیق عادل احمد عبدالموجود و دیگران. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن هشام، عبدالملک. (2004). السیرة النبویه. تحقیق مصطفى سقا و دیگران. بیروت: دار احیاء التراث العربى.
ابوداود، سلیمان بن اشعث سجستانی. (1410ق). سنن ابی داود. تحقیق سعید محمد لحام. بیروت: دارالفکر.
أبو ریة، احمد بن محمود. (1993). شیخ المضیرة أبو هریرة. بیروت: منشورات مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
ابوالفرج اصفهانى، على بن حسین. (1407ق). الاغانى. تحقیق عبدالامیر على مهنا. بیروت: دارالفکر.
بخارى، محمد بن اسماعیل. (1401ق). صحیح البخارى. بیروت: دار الفکر، - طبعه بالاوفست عن طبعة دار الطباعة العامرة باستانبول.
بلاذری، احمد بن یحیی. (1988). فتوح البلدان. بیروت: مکتبة الهلال.
بلاذرى، احمد بن یحیى. (1417ق). أنساب الاشراف. تحقیق سهیل زکار. بیروت: دارالفکر.
بیهقی، احمد بن حسین. (1404ق). السنن. بیروت: دارالفکر.
توین بی، آرنولد. (1368).  تاریخ تمدن. ترجمه یعقوب آژند. تهران: انتشارات مولی.
ثقفی، ابراهیم بن محمد. (1369). الغارات. تحقیق سید جلال الدین حسینی اُرموی. تهران: انجمن آثار ملی.
خطابی بستی، محمد بن محمد. (1407ق). إصلاح غلط المحدثین. تحقیق وتعلیق مجدی السید إبراهیم. دمشق: دارالمامون للتراث.
دارقطنی، علی بن عمر. (1407ق). سنن دارقطنی. تحقیق مجدی بن منصور. بیروت: دارالکتب العلمیه.
دینوری، ابوحنیفه. (1960). الاخبار الطوال. تحقیق عبدالمنعم عامر. بیروت: دار احیاء الکتب العربیه.
ذهبی، محمد بن احمد. (2006). تذکرة الحفاظ. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ذهبی، محمد بن احمد. (1382ق). میزان الاعتدلال فی نقد الرجال. تحقیق علی محمد البجاوی. بیروت: دارالمعرفه.
ذهبى، محمد بن احمد. (1410ق). سیر أعلام النُبَلاء. تحقیق عده اى از فضلاء. بیروت: مؤسسة الرسالة.
زبیدی، محمد بن محمد مرتضی. (1409ق). تاج العروس. تحقیق حسین نصّار. دارالهدایه. بیروت: دارالهدایه.
زبیری، مصعب بن عبدالله. (1953). نسب قریش. تحقیق إ. لیفی بروفنسال. قاهره: دارالمعارف.
زرکلى، خیر الدین. (1992). الاعلام. چاپ دهم. بیروت: دار العلم للملایین.
زمخشری، محمود بن عمر. (1410ق). ربیع الابرار. تحقیق سلیم نعیمی. قم: منشورات شریف رضی.
سیوطی، جلال الدین عبد الرحمان. (1404ق). الدر المنثور. قم: مکتبة آیة الله المرعشی.
شافعی، محمد بن ادریس. (1403ق). کتاب الام. بیروت: دارالفکر.
طبری، محمد بن جریر. (بی‌تا). تاریخ الأمم و الملوک. تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم. بیروت: روائع التراث العربی.
طوسی، محمد بن حسن. (1374). تهذیب الاحکام. به کوشش سید حسن موسوی خرسان. تهران: دار الکتب الاسلامیة.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1410ق). العین. تحقیق مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی. قم: مؤسسة دارالهجره.
کوفی، ابوالقاسم علی بن احمد. (1373). الاستغاثة فی بدع الثلاثه. تهران: مؤسسة الاعلمی.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهارb. بیروت: مؤسسة الوفاء.
مزّى، ابوالحجاج یوسف. (1408ق). تهذیب الکمال فى اسماء الرجال. تحقیق بشار عواد معروف. بیروت: مؤسسة الرساله.
مسلم بن حجاج نیشابورى. (بی‌تا). صحیح مسلم. بیروت: دارالفکر.
مقریزی، احمد بن علی. (1420ق). امتاع الاسماع. تحقیق محمد عبدالحمید النمیسی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
میدانی، احمد بن محمد. (1366). مجمع الامثال. مشهد: مؤسسة الطبع والنشر التابعة للآستانة الرضویة المقدسة.
واقدى، محمد بن عمر. (1409ق).  کتاب المغازى. تحقیق مارسدن جونس. بیروت: مؤسسة الأعلمی.
یعقوبی، احمد بن واضح. (بی‌تا). تاریخ الیعقوبی. بیروت: دار صادر.