فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

سنجش نهادمندی رهبری شیعه در سازمان وکالت اهل‌بیت علیهم‌السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم اجتماعی اسلامی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکترای دانش اجتماعی مسلمین، گروه علوم اجتماعی اسلامی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
نهاد امامت و رهبری شیعه در طول تاریخ به‌ حسب تحولات سیاسی اجتماعی، راهبردهایی متناسب با زمانه اتخاذ کرده تا بتواند خود و پیروانش را حفظ کند و در راستای اهداف کلی امامت حرکت کند. مسئله این پژوهش به بخشی از نهاد امامت شیعه یعنی سازمان وکالت اهل‌ بیت علیهم السلام اختصاص یافته است. در یک نظر به الگوی تحولات اجتماعی، اقتصادی و سیاسیِ سازمان وکالت، نوعی گذار از الگوی نمایندگی فردمحور به شکلی از نهادمندی قابل‌مشاهده است. این پژوهش به روش تاریخی با گردآوری کتابخانه‌ای داده‌ها و با رویکرد اکتشافی به دنبال پاسخ به این مسئله است که رهبری شیعه در قالب سازمان وکالت اهل بیت علیهم السلام تا چه میزان نهادینه شده بود و با چه معیارهایی می‌توان نهادمندی رهبری در سازمان وکالت را سنجید؟ یافته‌های پژوهش بیانگر این است که با نزدیک‌شدن به عصر غیبت کبری، شکل فردمحور رهبری امت به اشکالی از الگوی نهادمحور در قالب سازمان وکالت، تبدل یافته است که توسط خود اهل‌بیت علیهم السلام تأسیس شده و تکامل یافته است تا بدین‌سان امت برای عصر غیبت آماده شود. علاوه بر این روند تحولات سازمان وکالت به‌گونه‌ای توسط ائمه اطهار علیهم السلام مدیریت شده است که به این سوی حرکت کند. نهادمندی رهبری شیعه در سازمان وکالت با پنج معیار پوشیدگی، تطبیق‌پذیری، پیچیدگی، استقلال و انسجام قابل سنجش است و با نزدیک شدن به پایان عصر غیبت صغری، نهادمندی رهبری در این سازمان بیشتر شده است.
کلیدواژه‌ها

آقاجانی، علی. (1385). «جریانشناسی سیاسی بنیهاشم پس از قیام عاشورا». تاریخ اسلام. شماره28. صص: 49 ـ 80.
آگبرن، ویلیام؛ نیمکوف، مایر فرانسیس. (1381). زمینه جامعهشناسی. ترجمه امیرحسین آریانپور. تهران: گستره.
ابن بابویه، محمد بن علی . (1378ق). عیون اخبار الرضا. تهران: جهان.
ابن شهرآشوب، علی. (1408ق). مناقب آل ابیطالب. تصحیح هاشم رسولی محلاتی. قم: علامه.
اکبری، مجید. (1395). «چالش های عصر غیبت صغری و واکنش علمای شیعه و سازمان وکالت». پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه مازندران.
امین، محسن. (1403ق). أعیان الشیعه. بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
باتامور، تام. (1335). جامعهشناسی. ترجمۀ حسن منصور و حسن حسینی کلجاهی. تهران: شرکت کتابهای جیبی.
بجنوردی، محمدحسن. (1377). القواعد الفقهیة. تحقیق محمدحسین درایتی و مهدی مهریزی. قم: الهادی.
بحرانی، ابن میثم. (1406 ق). قواعد المرام فی علم الکلام. تحقیق احمد حسینی. قم: کتابخانه آیتالله مرعشی.
پاکیزه، مهدی. (1392). «بررسی سازمان وکالت امامان شیعه g و تاثیر آن بر پیشبرد مذهب تشیع از دیدگاه کارکردگرایی ساختاری». پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه قم.
تامپسن، کنت. (۱۳۸۸). نظریه دورکیم درباره همبستگی اجتماعی. ترجمه مهناز مسمّی پرست. تهران: نی.
جباری، محمدرضا. (1382). سازمان وکالت و نقش آن در عصر ائمه. قم: مؤسسه امام خمینی.
جعفرنیا، مریم. (1394). «نقش سیاسی خاندان یقطین در تاریخ شیعه». تاریخ اسلام. شماره . صص: 87 ـ 113.
جلالی، شیما. (1399). «نقش اقتصادی سازمان وکالت امامان شیعه b بر گسترش تشیع». پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه یزد.
حر عاملی، محمد بن حسن. (1409ق). تفصیل وسائلالشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آلالبیت.
حسین، جاسم. (1377). تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم. ترجمه محمدتقی آیتاللهی. تهران: امیرکبیر.
حلی، حسن بن یوسف. (1416 ق). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. تصحیح حسنزاده. قم: النشر الاسلامی.
شمس آبادی، هادی. (1397). «علل پیدایش انشعابات شیعه بعد از امام رضا تا اواخر غیبت صغری». اسلامپژوهان. سال پنجم. شماره هفتم. صص: 7 ـ 34.
صبوریان، محسن. (1398). تکوین نهاد مرجعیت تقلید شیعه. چاپ دوم. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
طوسی، خواجه نصیرالدین. (1405 ق). تلخیص المحصل. بیروت: دارالاضواء.
علی، جواد. (1402). روند تکاملی گفتمان مهدویت در منابع شیعه اثناعشری. ترجمه محمدصادق شریعت پارسا. تهران: کویر.
قراملکی، احد فرامرز. (1383). اصول و فنون پژوهش در گستره دینپژوهی. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه.
کشی، محمد بن عمر. (1409 ق). اختیار معرفة الرجال، تصحیح حسن مصطفوی. مشهد: دانشگاه فردوسی.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407 ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
کوئن، بروس. (1370). درآمدی به جامعهشناسی. ترجمه محسن ثلاثی. تهران: فرهنگ معاصر.
گورویچ، ژرژ؛ مندراس، هانری. (1384). مبانی جامعهشناسی. ترجمه باقر پرهام. تهران: امیرکبیر.
لطیفی، رحیم. (1392). پرسمان نیابت و وکالت امامان معصوم. قم: بنیاد مهدی موعود.
محسنی، منوچهر. (1383). مقدمات جامعهشناسی. تهران: دوران.
مدرسی طباطبائی، حسین. (1386). مکتب در فرایند تکامل. ترجمه هاشم ایزدپناه. تهران: امیرکبیر.
مظفر، محمدحسین. (1402 ق). علم الامام. بیروت: دارالزهراء للطباعة و النشر و التوزیع.
معین، محمد. (1388). فرهنگ فارسی معین. تهران: امیرکبیر.
مفید، محمد بن محمد. (1414 ق). النکت الاعتقادیة. بیروت: دارالمفید للطباعة و النشر و التوزیع.
ملبوبی، محمدکاظم. (1390). سازمان وکالت امامیه و سازمان دعوت عباسیان (شباهتها و تفاوتها). قم: معارف.
ناتل خانلری، پرویز. (1335). دستور زبان فارسی. تهران: بابک.
نادری، عزتاله؛ سیف نراقی، مریم. (1385). روشهای تحقیق در علوم انسانی. تهران: بدر.
نصرالله پور، جواد. (1399). رهبری جامعه شیعه سیر تاریخی از سازمان وکالت تا ولایتفقیه. قم: مرکز مهدویت.
هانتینگتون، ساموئل. (1370). سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی. ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر علم.