فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

بررسی حدیث داوود رقی از امام صادق(ع) در تبیین عرش به معنای علم الهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
استادیارگروه معارف اسلامی، دانشگاه خلیج فارس،بوشهر، ایران
چکیده
«عرش الهی» از مهم‌ترین مسائلی است که در قرآن‌کریم، روایات معصومین (ع) و به ویژه در مکتب صادقین (ع) به آن پرداخته شده است. از سوی دیگر مذاهب اسلامی بر مدار مفهوم و مصداق «عرش الهی» چنان دچار اختلاف آراء شده‌اند که محلی برای تفرقه و تشطط علمی فراهم گردیده است. پیچیدگی مسأله زمانی افزون شده است که تمامی آیات مربوط به عرش الهی از متشابهات است. اکنون با چنین آشفتگی که بر سر مسأله «عرش الهی» شکل گرفته است، جز بهره‌گیری از احادیث صحیح و موثق اهل‌بیت (ع) چاره‌ای نیست. در این تحقیق بر روایت داوود رقی از امام صادق (ع) در خصوص معنای عرش تأکید شده است. مسأله اصلی تحلیل مفهوم عرش الهی است که در این روایت به معنای علم الهی آمده است. در این نوشتار دلایل چنین معنایی با کمک سایر آیات و روایات بررسی شده است. اکنون با شیوه‌ی تحلیلی که بر منابع کتابخانه‌ای استوار است به مطالعه معنای عرش الهی پرداخته‌ایم. نتیجه تحقیق نشان می‌دهد عرش الهی جسم نیست و حقیقتی مستقل و از جنس حقایق غیبی است. بنابراین در مرتبه عوالم مجردات است و مقام علم خداوند متعال به شمار می‌رود.
کلیدواژه‌ها

قرآنکریم.
ابن بابویه، محمد بن علی. (1398). التوحید. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
ـــــــــــــــــــــــــ. (1403ق). معانی الأخبار. قم: ‌دفتر انتشارات اسلامى.
ـــــــــــــــــــــــــ. (1414ق). الاعتقادات. قم: ‌المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
‌ابن زکریا، احمد بن فارس. (1404ق). معجم مقائیس اللغة. قم: دفتر تبلیغات اسلامى حوزۀ علمیه قم.
ابن شعبه حرانى، حسن بن على. (1404ق). تحف العقول. قم: جامعه مدرسین.
اشعری، علی بن موسى. (1430ق). الإبانة عن أصول الدیانة. قاهره: مکتبه الثقافه الدینیه.
برقی، احمد بن محمد بن خالد. (1433ق). رجال البرقی. قم: موسسه امام صادقg.
حر عاملى، ‌محمد بن حسن. (1409ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسه آل البیت.
حسینی، سیدحسین. (1386). یکصد و هشتاد پرسش و پاسخ از مکارم شیرازی. چاپ چهارم. تهران: دارالکتب‌الاسلامیه.
حسینى همدانى نجفى، ‌محمد. (1363). درخشان پرتوى از اصول کافی. قم‌: حوزه علمیه قم.
دارمى، عثمان ابن سعید. (1416ق). الرد على الجهمیة. کویت: دار ابن الأثیر.
درستی مطلق، مرجان؛ ملایری، موسی؛ پارچه باف دولتی، محمد. (1396). «تبیین و نقد دیدگاه کلامی، حکمی و عرفانی قاضی سعید قمی در باره جایگاه عرش و کرسی در نظام هستی». کلام اسلامی. دوره26. شماره101. صص:81 – 99.
رازی، ابوالفتوح. (1408ق). روضالجنان و روحالجنان. مصحح محمد جعفر یاحقی. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد. (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. دمشق: دارالعلم الدار الشامیه.
سبحانی تبریزی، جعفر،(1376ش). درسهایی از مکتب اسلام. شماره 4
سبزواری، ‌ملاهادی. (1383). اسرار الحکم. قم: مولی.
شهرستانی، ‌محمدبن عبدالکریم. (1384). توضیح الملل و النحل. ‌ترجمه الملل و النحل. چاپ پنجم. ‌‌تهران: ‌نشر اقبال.
صفار، محمد بن حسن. (1404ق). بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد. قم: مکتب آیت الله مرعشی نجفی.
طباطبایی، محمد حسین. (1390). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسه اعلمی مطبوعات.
طبرسى،‌ فضل بن حسن. (بی‌تا). مجمعالبیان فی تفسیر القرآن. مترجم حسین نوری همدانی. تهران: انتشارات فراهانی.
ــــــــــــــــــــــــ. (1403ق). الإحتجاج. مشهد: المرتضى.
طوسى، محمد بن حسن. (1407ق). تهذیبالأحکام .(تحقیق خرسان). تهران: دارالکتب‌الاسلامیه.
عریضى، على بن جعفر. (1409ق). مسائل علی بن جعفر و مستدرکاتها. قم: موسسه آل البیت.
قرشی، سید علی اکبر. (1371). قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
کلینی، ‌محمد بن یعقوب. (1407ق). ‌‌اصول کافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
مازندرانى، محمد صالح بن احمد. (1382). شرح الکافی، الأصول و الروضة. تهران: المکتبه الاسلامیه.
مجلسی، محمدباقر . (1403ق). بحار الأنوار. چاپ دوم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ــــــــــــــــ. (1404ق). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مصباح یزدی، محمد تقی. (1395). جهانشناسی، معارف قرآن 2. چاپ دوم. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصطفوی، حسن. (1360). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
معرفت، محمدهادی. (1428ق). التمهید فی علوم القرآن. قم: موسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید.
مکارم شیرازى، ‌ناصر و همکاران. (1371). تفسیر نمونه. چاپ دهم. تهران: ‌دار الکتب الإسلامیه.
ملاصدرا، ‌محمد بن ابراهیم. (1383). شرح أصول الکافی. تهران: ‌مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى.
میرداماد، محمد باقر بن محمد. (1403ق). التعلیقه على أصول الکافی. قم: الخیام.
نعمانی، محمد بن ابراهیم. (1397). الغیبه. تهران: مکتبة الصدق.
نیشابورى، ‌محمد بن حسن فتال. (1375). ‌روضهالواعظین. قم: رضى.