فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

مناظرات و خطابه های رضوی به مثابة اسلوب مبارزاتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم اجتماعی اسلامی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکترای رشته دانش اجتماعی مسلمین ،دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانشجوی دکترای رشته دانش اجتماعی مسلمین، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
زندگی ائمه (ع) مشحون از مبارزات با جهل، شرک و طاغوت بوده است. عصر امام رضا (ع) نیز خالی از این مسأله نبود و حکومت عباسی مصداق بارز حکومت طاغوت به شمار می­رفت. امام رضا (ع) در دوران «هارون الرشید» و پسرش «امین» شیوه ­های مختلفی برای مبارزه با آن دستگاه داشتند. این مبارزه در زمان مأمون و با توجه به مسأله ولایت ­عهدی رنگ و بویی تازه یافت و از این جهت در تاریخ ائمه (ع) منحصر به فرد به شمار می­ رود. در این دوره امام (ع) با توجه به ظرفیت­ های به وجود آمده با استفاده از روش ­گفتگوی فعال در قالب مناظره و خطابه توانستند اسلوبی مبارزاتی را عملیاتی کرده و به شیعیان خود نیز راه را آموزش دهند. در این نوشته با استفاده از روش «تحلیل اسناد» و روایات موجود با این مسأله پرداخته می ­شود که امام رضا (ع) چگونه با استفاده از روش گفتگو محور در قالب مناظره (جدال احسن) و موعظه (خطابه) به مبارزه با دستگاه عباسی پرداختند؟ بدین منظور جستاری تقریبا جامع در میان روایات موجود از مناظرات و مواعظ حضرت انجام شده است.
کلیدواژه‌ها

ـ قرآن کریم.
ـ نهج البلاغه. (نسخه صبحی صالح)
ـ ابن بابویه، محمد بن علی. (1378ق). عیون أخبار الرضا. محقق: مهدی لاجوردی. تهران: جهان.
ـ  ـــــــــــــــــــــــــ. (1372). عیون أخبار الرضا. ترجمه: حمیدرضا مستفید و علیاکبر غفاری. تهران: صدوق.
ـ ابن شعبة الحرّانی، الحسن بن علی. (1423ق). تحف العقول عن آل الرسول. محقق: الشیخ حسین الأعلمی. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
ـ  ـــــــــــــــــــــــــــــــــ. (1376). تحف العقول عن آل الرسول. ترجمه: محمدباقر کمرهای. مصحح: علیاکبر غفاری. تهران: کتابچی.
ـ ابن منظور، محمد بن مکرم. (1405ق). لسان العرب. بیروت: دارصادر.
ـ ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین. (1385ق). مقاتل الطالبیین. با مقدمة: کاظم المظفر. قم: دار الکتاب.
ـ اندلسی مالکی، احمد بن عبدالله. (1404ق). عقد الفرید. بیروت: دار الکتب العلمیة.
ـ جعفریان، رسول. (1376). حیات فکری و سیاسی امامان شیعه b. قم: موسسه انصاریان.
ـ جمالزاده، ناصر ؛ حامد، کیانی مجاهد و محمد حکیمی. (1398). «قدرت نرم در سیره رضوی». فرهنگ رضوی. 28(7). صص:187-217.
ـ خامنهای، سیدعلی. (1363). پیام به کنگره جهانی امام علیبنموسیالرضا g. 18/05/1363.
ـ  ـــــــــــــــــــ. (1400). حلقات انسان 250ساله؛ حلقة سوم. تهران: صهبا (ایمان جهادی).
ـ دهشیری، محمدرضا ؛شمس  آبادی، علی. (1396). «انقلاب خاموش رضوی؛ فرآیندها و سازوکارها». فرهنگ رضوی. 18(5).صص: 95-116.
ـ دهخدا، علیاکبر. (13779. لغت نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
ـ الراغب، أبوالقاسم الحسین بن محمد. (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. المحقق: صفوان عدنان الداودی. بیروت: دار القلم.
ـ رحیمی، مرتضی ؛ سلیمانی، سمیه. (1397). «جدال احسن از دیدگاه امام رضا g». فرهنگ رضوی. 24(6).صص: 185-212.
ـ روحی برندق، کاوس. (1396). «اخلاق و مهارت های مناظره در مناظره های امام رضا g (مطالعه موردی، مناظره امام رضا g با متکلمان ادیان و مذاهب)»، فرهنگ رضوی. سال پنجم. شماره 18. صص: 7-35.
ـ رودی، معصومه ؛ حسینی شاهرودی، سید مرتضی. (1394). «مقایسة اهداف مبارزاتی امام رضا g و انبیای الهی» فرهنگ رضوی. 9(3). صص:153-195.
ـ الشرتونی، سعید الخوری. (1403ق). أقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد. قم: المرعشی النجفی.
ـ شریفقرشی، محمدباقر. (1382). پژوهشی دقیق در زندگانی امام علی ابن موسی الرضا. مترجم: محمد صالحی. تهران: اسلامیه.
ـ شریفی، عنایتالله ؛ خوانینزاده، محمدحسین و حسامالدین خلعتبری لیماکی. (1396). «روشهای تبلیغی امام رضا g». فرهنگ رضوی. 19(5).صص: 149-176.
ـ طبرسی، احمد بن علی. (1403ق). الاحتجاج علی اهل اللجاج. تحقیق و تصحیح: محمدباقر خرسان. مشهد: نشر مرتضی.
ـ عابدی، عباس ؛ داستان، محمد علی ؛ محمدزاده، جمشید و انتظار علویپور. (1397). «گونه شناسی مناظرات امام رضا g (انواع، اشتراکها و افتراقها)». مجموعه مقالات برتر همایش امام علی ابن موسی الرضا g و نهضت علمی، تمدنی جهان اسلام. صص: 85-109.
ـ علی بن موسی الرضا g (منسوب). (1402ق). طب الإمام الرضا (الرسالة الذهبیة). محقق: محمدمهدی نجف. قم: دارالخیام.
ـ فیرحی، داود. (1382). نظام سیاسی و دولت در اسلام. تهران: سمت. قم: موسسه آموزش عالی باقرالعلوم g.
ـ قرشی، علیاکبر. (1412ق). قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
ـ کلینی، محمد بن یعقوب. (1429ق). الکافی. قم: دار الحدیث.
ـ مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ـ مجیدی، حسن. (1392)، «تحلیل گفتمان مناظرههای امام رضا g». فرهنگ رضوی. سال اول. شماره 2. صص: 9-39.
ـ محسنزاده، صالح. (1363). توحید عملی، نابودی بت و طاغوت. تهران: کانون نشر فرهنگ قرآن.
ـ محمدی ریشهری، محمد. (1386). میزان الحکمة (با ترجمة فارسی). ترجمه: حمیدرضا شیخی. قم: دارالحدیث.
ـ مصطفوی، جواد. (1364). «روش پیشوایان دین در تبلیغ اسلام». مشکوة. 8(4).صص: 9-28.
ـ مطهری، حمیدرضا. (1378). زندقه در سدههای نخستین اسلامی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
ـ المظفر، محمدرضا. (1431ق). المنطق. تعلیقات: غلام رضا الفیاضی و تحقیق: رحمةالله الرحمتی الاراکی. قم: النشر الاسلامی.
ـ مفید، محمد بن محمد بن نعمان. (بیتا). الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد. ترجمه: سیدهاشم رسولی محلاتی تهران: اسلامیه.
ـ مکارم شیرازی، ناصر. (1383). اسلام و کمکهای مردمی. تهیه و تنظیم: جواهرالسلطان نیازمند، قم: نسل جوان.
ـ میرهادی تفرشی، سیدمحمدرضا ؛ معتمد لنگرودی، فاطمه و فرشته معتمد لنگرودی. (1399). «جستاری در راهکارهای مؤثر بر اقناع مخاطب در مناظرات رضوی». فرهنگ رضوی. 30(8). صص:35-55.
ـ واسواشتاین، دیوید. (1393). «مجلس امام رضا g: مناظرهای دینی در بارگاه خلیفه مأمون». ترجمه: مبیا اسکویی. سفینه. سال 11. شماره 42. صص: 67-83.
ـ ولوی، علیمحمد ؛ بختیاری، زهرا. (1398). «واکاوی دلایل استناد علی بن موسی الرضا (علیه السّلام) به حدیث سلسله الذهب». فرهنگ رضوی. 19(5).صص: 201-230.
ـ هادیان رسنانی، الهه. (1394)، «چگونگی نمود روشهای گفتمان قرآنی در احتجاجات امام رضاg و تفاوت آن با صناعات خمس در منطق». فرهنگ رضوی. سال سوم. شماره 12. صص: 139-164.
ـ یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب. (1382). تاریخ یعقوبی. ترجمة محمدابراهیم آیتی. تهران: علمی و فرهنگی.